( 172 ) 



Dat dus voor /u — x / 3 voor C dezelfde waarde gevonden 

 wordt bij den piëzometer van Regnault en bij de drie pië- 

 zometers van Grassi, bewijst niets voor de juistheid van de 

 WERTHEiM'sche veronderstelling omtrent /*, want bij elke 

 andere veronderstelling omtrent /li zou hetzelfde gevonden 

 zijn. Dat dus de samendrukbaarheidscoëfficient van Regnault's 

 en Grassi's piëzometers juist de op de veronderstelling 

 u Ya gegronde waarde 0,000.001.7 zou bezitten, daarvoor 

 kan de bovengenoemde bewijsgrond niet worden aangevoerd. 

 Het eenige wat er voor te zeggen valt is dit, dat deze 

 waarden van // en O voor den lineairen elasticiteitscoëffici- 

 ent E van het glas een waarde opleveren, die weinig ver- 

 schilt van de waarde E = 6040 door Wertheim voor een 

 staaf van soortgelijk glas uit proeven omtrent de verlenging 

 dier staaf bij uitrekking afgeleid. Maar ook aan die over- 

 eenstemming is niet veel waarde te hechten, omdat Wert- 

 heim, zooals reeds vroeger door mij werd opgemerkt, voor 

 glazen staven van bijna dezelfde samenstelling en bijna 

 dezelfde eigenschappen zeer verschillende waarden vindt *) 

 voor den elasticiteitscoëfficient bij uitrekking, en het daarom 

 volstrekt niet zeker is, dat de lineaire elasticiteitscoëfficient 

 van het door Regnault en Grassi gebruikte glas juist de 

 waarde had, door Wertheim voor één van zijn glazen sta- 

 ven gevonden. 



Grassi heeft nog een anderen piëzometer van kristalglas 

 gebruikt, dien hij met de letter A aanduidt, en waarvoor 

 hij uit zijn proeven voor /J=7a £-=--0,000.002.1 vindt f). 

 Deze piëzometer levert hem voor den samendrukbaarheids- 

 coëfficient van water waarden, die goed overeenstemmen met 



*) Ann. de Chim. et de Phys. 3e série, t. 19, pp. 133 et 137. 



f) Uit deze waarde vau C leidt Grassi (1. c. p. 475) voor E de 

 waarde af: ^=4362 ongeveer, een getal, dat, zooals hij zegt, zeer weinig 

 verschilt van dat, hetgeen de directe waarneming geeft. De directe 

 waarnemingen, die hij hier op het oog heeft, zijn zeker die van Wert- 

 heim, voorkomende in de Ann. de Chim. et de Thys. 3e série, t. 23. 

 Wertheim bepaalde E voor 5 buizen van kristal uit dezelfde fabriek 

 afkomstig als het kristal door Grassi gebruikt. Hij bepaalde E zoowel 



