( 175 ) 



hier natuurlijk niet mogen geschieden. Tot het meten van 

 den bodemdruk zou men zich in dit geval hetzij van ge- 

 wichten, hetzij van elastische krachten van vaste lichamen 

 moeten bedienen, en om op deze wijze met voldoende nauw- 

 keurigheid den bodemdruk te meten, komt mij vooralsnog 

 bijna niet mogelijk voor. 



Boven werd door mij gezegd, dat ik reden had om te 

 gelooven, dat bij het glas van mijn piëzometervat het ver- 

 schijnsel der elastische nawerking vrij krachtig optrad. 



Hierop was reeds geruimen tijd mijne aandacht gevestigd. 

 Reeds in mijne verhandeling over de bepaling van de sa- 

 mendrukbaarheid van water volgens de methode van Jamin 

 heb ik toch vermeld, dat een zekere elastische nawerking 

 van het glazen piëzometervat door mij werd waargenomen. 

 Bij het aanbrengen der grootere drukking binnen den pië- 

 zometer [verkreeg het waterniveau in de beide buizen niet 

 terstond zijn definitieven stand, maar het bleef in de pië- 

 zometer-buis nog een geruimen tijd nadalen, in de andere 

 buis nastijgen, om eerst na eenigen tijd in beide buizen een 

 vasten stand te verkrijgen. Bij het wegnemen van den druk 

 werd omgekeerd waargenomen, dat het niveau in de piëzo- 

 meterbuis eenigen tijd bleef stijgen, in de andere buis dalen. 

 Die na-bewegingen van de beide niveau's hadden dus in 

 zulk een zin plaats, dat het scheen, alsof bij het aanbren- 

 gen der grootere drukking het piëzometervat niet plotselings 

 maar eerst allengs zijn grootste volumen verkreeg, en bij 

 het wegnemen der drukking niet plotselings zijn oorspron- 

 kelijk volumen hernam, maar eerst na eenigen tijd dat 

 oorspronkelijk volumen terug kreeg. Van blijvende veran- 

 deringen van volumen was daarbij echter geen spoor te 

 ontdekken. Diezelfde nawerking vertoonde zich ook bij al 

 mijn latere piëzometrische proeven, ook bij die boven be- 

 schreven. Somtijds, vooral bij de geringere drukkingen, 

 namen de waterniveau's in de beide buizen binnen een 

 kwartier een vrij vasten stand aan, maar het kwam ook 



