( 180 ) 



waargenomen, en dus vrij van uitwendige temperatuurs- 

 in vloeden, bedroeg 1,97. 



De temperatuur was 15°,1; de druk buiten nam toe om 

 gemiddeld 3767 millimeters of bijna 5 atmospheren. 



Bij 15°,1 is de schijnbare uitzettingscoëfficient van water 

 in glas ongeveer: 0,000.13. 



Daar de inhoud van den piëzometer ongeveer 4 millioen 

 mgr. kwik bedraagt, de inhoud van één buisdeel 3,6 mgr., 

 zal dus de schijnbare uitzetting van het water bij een tem- 

 peratuurs verhooging van 1° 520 mgr. kwik of 144 buis- 

 deelen bedragen. 



Volgens de theorie en de proeven van Joule bedraagt de 

 temperatuursverhooging van water bij 15° bij een samen- 

 drukking door 25 atmospheren 0°,03, dus bij een samen- 

 drukking door 5 atmospheren 0°,006, correspohdeerende 

 met 0,864 buisdeel. 



Het water in de ruimte om den piëzometer wordt dus 

 bij de toelating van den druk bij proeven 17 — 19 om 0°,006 

 in temperatuur verhoogd. Stel nu, dat die hoogere tempe- 

 ratuur zich in het geheel niet mededeelt aan de omgeving 

 en ook niet aan de vaste deelen van den piëzometer, maar 

 alleen aan het water binnen den piëzometer. Nu bedraagt 

 het volumen van het water in den piëzometer iets minder 

 dan 300 cm. 3 , dat van het water om den piëzometer onge- 

 veer 530 cm. 3 . Wanneer dus de warmte door samendruk- 

 king opgewekt aan niets anders werd medegedeeld* dan aan 

 het water in den piëzometer, dan zou dit water in tempe- 

 ratuur stijgen om minder dan 2 / 3 x 0°,006, of om minder 

 dan 0,6 buisdeel. 



De ware nawerking wegens de door de samendrukking 

 veroorzaakte temperatuursverhooging van het water zal 

 echter natuurlijk zeer veel kleiner zijn dan de hier bere- 

 kende van 0,6 buisdeel, terwijl een gemiddelde nawerking 

 van 1,97 is waargenomen. Hieruit volgt dus ten duidelijkste 

 dat, moge ook al een klein deel der nawerking door de 

 temperatuursveranderingen wegens de samendrukking van het 

 water verklaard kunnen worden, verreweg het grootste ge- 

 deelte dier nawerking een andere oorzaak moet hebben. 



