( 182 ) 



niet aan te nemen. De eenige oorzaak van het grootste 

 gedeelte der waargenomen nawerking kan daarom wel in 

 niets anders dan in een elastische nawerking van het glas 

 gezocht worden *). 



De grootte dier nawerking was bij mijn proeven verschil- 

 lend. In percenten uitgedrukt van de totale volumenveran- 

 dering van het piëzo meter vat bedroeg zij bij 



3°, 3 temperatuur en 855 milimeters druk 0,66 pet. 



13°,9 » » 3654 » ». 0,92 » 



15°,1 » > 3767 » » 1,02 » 



15°,6 » » 2169 » » 0,78 » 



In de drie laatste gevallen moet echter een klein deel 

 der nawerking worden toegeschreven aan de tijdelijke tem- 

 peratuursveranderingen wegens het samendrukken en het 

 vervolgens weder ontlasten van het water. 



Zeer zeker echter is de geheele elastische nawerking van 

 mijn glazen piëzometervat veel grooter dan hier is aange- 

 geven. Een zeer groot gedeelte dier nawerking zal zeer 

 waarschijnlijk toch reeds hebben plaats gegrepen, gedurende 

 de periode van het toelaten en het wegnemen van den druk, 

 en deze periode duurde dikwijls wel een minuut, somtijds 

 zelfs meer, en verder gedurende den tijd, die er verliep 

 tusschen het oogenblik, waarop de druk ten volle was 

 toegelaten of weggenomen, en het oogenblik der eerste 

 waarneming. Bedenkt men verder, dat ook de nawerking 

 waarschijnlijk in geen enkel geval door mij tot het einde 

 toe is waargenomen en in de verschillende waarnemings- 



*) Bij het toelaten van den druk der samengeperste lucht is het niet 

 onmogelijk, dat het waterniveau, waarop die druk wordt toegelaten, lang- 

 zamerhand iets van die samengeperste lucht opneemt en dit vervolgens 

 weder afgeeft na het wegnemen van den druk. Dat een zoodanig opnemen 

 en weder afgeven van lucht van de waargenomen nawerking niet de oor- 

 zaak kan zijn, blijkt behalve uit andere omstandigheden het duidelijkst 

 hieruit, dat de nawerking even goed optreedt bij het waterniveau, waartoe 

 de samengeperste lucht niet is toegelaten, als bij dat waarbij dit wel 

 heeft plaats gehad. 



