( 302 ) 



Warburg *) heeft, voor zoover mij bekend is, het eerst 

 een poging gedaan om het denkbeeld van Weber wiskun- 

 dig uit te werken. Hij stelde de evenwichtsvoorwaarden op 

 van een aantal onderling gelijke moleculen, die, zoo lang geen 

 uitwendige krachten op het stelsel werken, gemiddeld op 

 gelijke afstanden van elkaar in rust ondersteld werden en 

 leidde uit zijn berekening qualitatief eenige nawerkingsver- 

 schijnselen af. Warburg nam aan, dat de verschillende pun- 

 ten eener molecule gelijksoortig zijn, zoodat de krachten, 

 die tusschen twee moleculen werken, allen op dezelfde wijze 

 van den afstand zouden afhangen. Verder bevond hij, bij 

 de onderstellingen, die hij invoerde, het koppel, dat op een 

 molecule werkt, alleen afhankelijk van de vormverandering 

 van het stelsel. Na het verdwijnen der uitwendige krachten, 

 zou de molecule, naar zijn berekening, niet weer terugge- 

 draaid worden. Ook voerde hij geen weerstand in, dien de 

 moleculen, volgens Weber, bij de wenteling ondervinden. 



Het kwam mij daarom niet overbodig voor om, bij meer 

 algemeene onderstellingen, dit onderzoek nog eens op te 

 vatten en vooral ook de gevolgtrekkingen na te gaan. tot 

 welke de invoering van een terugwerkend koppel en van 

 een weerstand, die de wenteling belemmert, leiden. 



Vooreerst zijn een paar theorieën besproken, die op andere 

 beginselen berusten. Daarna is de onderlinge werking bere- 

 kend van twee moleculen, bij de onderstelling, dat tusschen 

 twee punten krachten werken, die functiën van den afstand 

 zijn: functiën, welke bij verschillende punten derzelfde mole- 

 culen niet aan elkaar gelijk behoeven te wezen. Aangenomen 

 is daarbij, dat de afmetingen der moleculen klein zijn, ver- 

 geleken bij den onderlingen afstand. 



De voorwaarden zijn onderzocht, waarbij een stelsel van 

 moleculen, die een willekeurige gedaante hebben, door de 

 krachten, welke zij op elkander uitoefenen, zullen wentelen. 

 Zoolang geen uitwendige krachten op het stelsel werken, 

 zijn de zwaartepunten der deeltjes bij standvastige tempera- 



*) Wiedemann, Annal. der Physik. und Chemie. IV, p. 232. 



