( 308 ) 



en de verschuiving in eenig punt van een veerkrachtig 

 lichaam. Zijn formule heeft veel overeenkomst met de 

 grondformule van Boltzmann. Hier komen echter drie 

 onbepaalde functiën voor: twee van de verschuivingen en 

 één van den tijd, terwijl Boltzmann slechts twee onbepaalde 

 functiën van den tijd invoerde. Overigens kunnen omtrent 

 deze formulen dezelfde opmerkingen gemaakt worden : ook 

 hier worden de gewone veerkrachtige verplaatsingen en de 

 bewegingen gedurende de nawerking als van denzelfden 

 aard aangemerkt. Deze theorie eischt, evenals die van 

 Meijer, dat wanneer b. v. een staaf aan de eene zijde be- 

 vestigd wordt en aan den anderen kant een torsie onder- 

 gaat, die men standvastig laat blijven, de moleculen zich 

 toch ten opzichte van elkander verplaatsen, omdat men 

 daarbij een vermindering van het moment van torsie waar- 

 neemt. Inderdaad merkte Neesen op, dat een spiegeltje, 

 in het midden van een staaf van caoutchouc bevestigd, die 

 op de genoemde wijze getordeerd was, zich gedurende ge- 

 ruimen tijd geregeld naar ééne richting verplaatste. 



Meijer heeft de proef met getordeerde draden van ver- 

 schillende stoffen herhaald ; spiegels waren op verschillende 

 hoogten van de draden vastgehecht, tegenover eiken spiegel 

 was een kijker met verdeelde schaal opgesteld. Elke spiegel 

 bewoog zich, eerst sneller, daarna langzamer, altijd naar 

 dezelfde richting, afhangende van die der torsie. Wanneer 

 echter een draad aan het boveneinde even sterk getordeerd 

 werd als aan het andere uiteinde, bewogen de spiegels zich 

 niet op dezelfde wijze. In het algemeen overtuigde Meijer 

 zich, dat de waargenomen bewegingen hoofdzakelijk hieraan 

 toe te schrijven waren, dat de draden niet homogeen waren, 

 en dus in de verschillende deelen de nawerking niet het- 

 zelfde verloop had. Hij kwam tot het besluit, dat deze 

 spiegelproeven eerder tegen dan vóór zijn theorie pleiten, 

 dus evenzeer tegen die van Neesen. 



Een ander beginsel heeft Nissen *) als uitgangspunt 



') Beiblatter der Phgsik und Chemie, V. p. 19. 



