10 DE TOESTAND DER LIJKEN NA ARSENICUMVERGIFTIGING. 



Czermak dat de door hem onderzochte Egyptische mumiën, zelfs in de ont- 

 leedkundige détails, de mumiën uit den „Caveau de St. Michel" te Bordeaux 

 overtroffen (bl. 5). 



De oudste berichten omtrent de wijze, waarop de oude Egyptenaren bij de 

 toebereiding der lijken te werk gingen, zijn van Herodottjs * en Diodorus 

 Siculus f. Hunnne mededeelingen zijn echter noch volledig, noch geheel nauw- 

 keurig. Latere nasporingen en het onderzoek van een aantal mumiën hebben 

 omtrent deze zaak veel meer licht verspreid, maar eene volledige kennis van 

 de verschillende wijzen van balsemen bij de Egyptenaren ontbreekt tot op 

 heden. In den regel werden de ingewanden en ook de hersenen (veelal door 

 den neus) verwijderd; vervolgens werden aromatische en harsachtige, bederf- 

 werende stoffen gebruikt en ten slotte werd het geheele lijk in eene zoutoplos- 

 sing gebracht. Doch het staat vast dat, in den loop der tijden, de methoden 

 van balsemen niet onbelangrijk gewijzigd werden en dat zelfs op hetzelfde tijd- 

 stip niet altijd dezelfde methode gevolgd werd §. 



Terwijl bij de oude Epyptenaren en andere volken het balsemen der lijken 

 als volksgebruik zeer algemeen was werd het bij meer bescbaafde volken slechts 

 bij uitzondering verricht. Het meest werden de lijken van vorsten en andere 

 voorname personen, die soms over een grooten afstand vervoerd moesten wor- 

 den, langs dezen weg op min of meer doeltreffende wijze voor ontbinding 

 bewaard **. 



Allerlei zelfstandigheden, vooral aromatische stoffen, specerijen en harsen 

 werden daarvoor gebezigd, vaak met zeer gering gevolg ff. Ook enkele ont- 



* II. 86-89. 

 f I. 91. 



§ Men zie hierover : Pettigrew, Magnus, Gann&l, Czermak e. a. 



** Bij eeue verbouwing in 1879 van de voormalige hofkapel op het Binnenhof te 's Gravenhage 

 werd o. a. een gebalsemd lijk gevonden van een jongen man, een krijgsman of ridder, na harden 

 strijd in zijne volle wapenrusting gesneuveld. Het lijk was verwonderlijk goed bewaard en nagenoeg 

 in denzelfden toestand als toen het in het jaar 1770 onderzocht werd. Het was niet met zekerheid 

 uit te maken van wien dit lijk afkomstig is, maar men kan aannemen, dat het minstens 400 jaren 

 in het graf gelegen heeft. (Zie: D. Veegeks, Verslag (aan Z. E den Minister van Waterstaat, Handel en 

 Nijverheid, dd. 19 Juni 1879) omtrent het onderzoek naar liet aanwezig zijn van grafsteden of andere 

 historische merkwaardigheden in de voormalige hofkapel op het 'sG'ravenhaagscke binnenhof). 



ff Over de verschillende wijzen van balsemen in vroegeren en lateren tijd raadplege men: Peni- 

 cher, Traite des embaumemens selon les anciens et les modernes. Paris, 1699; Greenhill, The art of 

 embalming, London, 1705, verder Pettigrew, Magnus, Gannal, ook Richardson, On the science 

 and art of embalming the dead in: 'The Medical Times and Gazette, London, 1871, Vol. 2, p- 701, 

 761 en 1875, Vol. 1, p. 1, 55, 111, 361. 



