6 DE TOESTAND DEE LIJKEN NA AESENICUM-VERGIFTIGING. 



komen van natuurlijke mumiën is zeer algemeen. Onder alle hemelstreken en 

 onder elk klimaat zijn zij gevonden. 



In ons vaderland komen, voor zoover mij bekend is, twee grafkelders voor, 

 waarin natuurlijke mumiën aangetroffen worden; de eerste te Wieuwerd in 

 Friesland, de tweede te Voorburg nabij 's Gravenhage. 



Van den grafkelder te Wieuwerd bezitten wij eene uitvoerige beschrijving 

 van Dr. J. Lkdder *, waaraan ik het volgende ontleen. 



"Wieuwerd, eenmaal de verblijfplaats der volgelingen van Jean de Labadie, 

 is een klein dorp in de gemeente Baardera deel, nauwlijks twee uren van Sneek 

 verwijderd; het onderscheidt zich vooral door zijne lage ligging e u zijn vochtigen 

 bodem. De in de kerk geplaatste grafkelder heeft muren van 1.834 Meter dikte, 

 waarin twee schuins tegenover elkander geplaatste luchtgaten aanwezig zijn. De 

 lengte van den kelder bedraagt 5.3 — 5.8 Meters, de breedte ruim 3 Meters, de 

 hoogte bijna 2.5 Meters. De geheele kelder is, evenals de luchtgaten, met kalk 

 bestreken. Elf kisten zijn in den kelder aanwezig; in vijf daarvan bevindt zich 

 een lijk; de overige zes bevatten eenige sterk uitgedroogde beenderen of zijn 

 geheel ledig, Deze beenderen zijn afkomstig van vroeger in den kelder uitge- 

 droogde lijken, die later, bij het dringen van water in den kelder en in de 

 kisten vergaan zijn. Onder de vijf lijken bevindt zich slechts één vrouwenlijk. 

 Dit is echter zeer gehavend en mist o. a. het grootste gedeelte der ledematen. 

 De oorzaak daarvan is dat de persoon, destijds met het toezicht op den kelder 

 belast, aan de bezoekers verhaalde (volgens Ledder geheel ten onrechte) dat 

 dit het lijk was van Anna Maria van Schurman. Daardoor werd natuur- 

 lijk bij sommigen de lust opgewekt om zich een gedeelte van het stoffelijk 

 overschot der beroemde vrouw toe te eigenen. De overige lijken zijn ook meestal 

 eenigszins beschadigd. Het laatste lijk is omstreeks het midden der vorige 

 eeuw in den kelder geplaatst. De lijken vertoonen de eigenschappen vroeger 

 (bl. 3) als die van natuurlijke mumiën opgegeven. In sommige kisten is nog 

 groen gekleurde hop en goed bewaard hooi aanwezig. Uit proeven, door Ledder 



14, Gannal, 1. c, Toussaint, Die Mumification der lekken in Casper's Vierteljahrsschrift für ge- 

 richtliche und öffentliche Medicin, 1857, Bd. 11, S. 203. 



• Dr. J. Ledder. Aanteekeningen omtrent den graf helder te Wieuwerd en de natuurlijke mum- 

 miê'n, daarin voorhanden, in: De Vrije Fries. Mengelingen, uitgegeven door het Friesch genootschap 

 van geschied-, oudheid- en taalkunde, Leeuwarden, 1853, 6e deel, 3e stuk, bl. 201. 



