DE TOESTAND DER LIJKEN NA ARSENICÜM-VERGJJTIGING. 81 



Het behoeft geen betoog dat aan de tot dus ver besprokene invloeden, met 

 het oog op het beloop der ontbinding, slechts eene zeer betrekkelijke waarde 

 kan toegekend worden. Het spreekt van zelf dat een lijk niet dan uiterst zeld- 

 zaam, en daarmede hebben wij ons thans niet bezig te houden, geheel onttrok- 

 ken zal zijn aan de bederfopwekkende invloeden, welke daar buiten aanwezig 

 zijn. Wij zullen nu van deze laatsten het voornaamste mededeelen en merken 

 reeds dadelijk op dat hunne uitwerking in de meeste gevallen duidelijker is 

 waar te nemen. 



Dampkringslucht. Toetreding van lucht met mikro-organismen (rottings- 

 bacteriën) is een eerste vereischte voor het tot stand komen der ontbinding. 

 Naarmate de lucht vrijer toegang heeft zal dus binnen zekere grenzen de ont- 

 binding sneller gaan. Indien echter de luchtverversching snel plaats heeft en 

 vooral indien bovendien de lucht zeer droog is dan verdampt het water van het 

 lijk; de ontbinding wordt hierdoor gestoord en het lijk kan verdrogen (mumi- 

 ficeeren). Zoo heeft Ledder de mumificatie der lijken in den grafkelder te 

 Wieuwerd verklaard (bl. 7) en ik meen dezelfde verklaring te moeten aannemen 

 voor de lijken in de kapel te Voorburg (bl. 7 en 8) *. 



Lijken, die in de open lucht vertoeven, gaan in den regel het snelst te gronde, 

 sneller dan lijken, die in het water blijven en veel sneller dan begraven lijken. 

 De min of meer vrije toetreding der lucht is daarvan mede de oorzaak, doch 

 zij is niet de eenige, zooals weldra blijken zal. 



Temperatuur. De temperatuur van de lucht is van overwegend gewicht ; 

 dit geldt echter evenzeer voor het water en voor het graf. Is de temperatuur 

 laag dan komt de ontbinding langzaam te voorschijn. Daalt zij beneden het 

 vriespunt dan kan het lijk bevriezen en gedurende vele jaren bijna onveranderd 

 blijven. Het lijk van Yorst Menchikof, een der gunstelingen van Peter I, werd 

 in 1821 te Beresov opgegraven, na gedurende 92 jaren in den bevroren grond 

 van Siberië gelegen te hebben. Het was slechts weinig veranderd. De ervaring 

 heeft mij geleerd dat lijken of deelen van lijken, die, na bevroren geweest te 

 zijn, ontdooien, zeer gemakkelijk en zeer snel in ontbinding overgaan. 



Volgens Tatlor is de temperatuur tusschen 21° en 38° C. de geschiktste voor 

 de ontbinding. Stijgt de temperatuur belangrijk hooger en is de lucht daarbij 

 zeer droog dan neemt de verdamping van het lijk sterk toe ; het droogt uit gelijk 

 de lijken van menschen en dieren in de woestijnen van Afrika en elders. 



Vochtigheid. Voor de ontbinding van lijken wordt eene vrij groote hoe- 



* Na het afdrukken van het eerste gedeelte dezer Verhandeling is mij gebleken dat het laatste 

 lijk op den 15 den September 1759 in den kelder te Voorburg is bijgezet. 



All 



NATTJURK. VERH. DER KONINK.L. AKADEMIE. DEEL XXV. 



