DE TOESTAND DER LIJKEN NA ARSENICUMVERGIFTIGING. 85 



schreven, tenzij er reeds veel rottende, dierlijke of plantaardige zelfstandigheden 

 in den bodem aanwezig zijn. Velen zijn van oordeel, dat lijken in zandgrond 

 minder snel vergaan dan in een klei- of leemachtigen bodem. Men heeft hierbij 

 evenwel te letten op de mogelijkheid van toetreding der lucht en op den graad 

 van vochtigheid en verder of deze laatste constant of afwisselend is. De meer- 

 dere of mindere vochtigheid van den bodem heeft uit den aard der zaak een 

 zeer belangrijken invloed op de toetreding van lucht. Zoo is o. a. uit de onder- 

 zoekingen van Fleck * gebleken, dat volkomen droog zand tweemaal zooveel 

 lucht doorlaat als zand, dat met vochtigheid verzadigd is. 



Volgens Toussaint f zou de mumificatie der lijken bevorderd worden door 

 ijzer in de aarde van het graf. Boucherie § vond althans ijzer in de huid der 

 mumiën in den St. Michaëlstoren te Bordeaux. De aarde van het kerkhof in 

 Waarn. 57 bevat ijzer. 



Meer dan de aard van den bodem is de hoogere of lagere ligging van het 

 graf ten opzichte van zijne omgeving van beteekenis. De meerdere of mindere 

 standvastigheid van de vochtigheid is hiervan afhankelijk. 



Ook de diepte van het graf is van invloed en hierbij doen de reeds ge- 

 noemde faktoren: temperatuur, toetreding van lucht, vochtigheid zich duidelijk 

 gelden. 



Orfila ** deelt eene waarneming mede van twee lijken, die op een kerkhof 

 van Valenciennes na 15 jaren in buitengewoon goed bewaarden toestand ge- 

 vonden werden. Het graf was niet ver van eene rivier verwijderd, boven welke 

 het zich 12 — 15 voeten verhief. De bodem om de kisten bestond uit bouwgrond 

 met kiezel en koolzure kalk, meer kiezel dan kalk. De grond was vochtig, 

 frisch, vast.. De kisten stonden boven elkander; de eerste was van beuken- en 

 dennenhout, de tweede van eikenhout vervaardigd. De spijkers van beide kisten 

 waren niet eens verroest. Men vond dat de persoon, van wien het eerste lijk 

 afkomstig was, geen gewelddadigen dood gestorven was, maar aan peripneumo- 

 nie, gecompliceerd met gastro-enteritis, bezweken was. Op beide armen was eene 

 aderlating verricht; de laatbanden waren nog aanwezig. Het wondje op den 

 linkerarm was zuiver en helder rood, even als een weinig bloed, dat er uit ge- 

 vloeid was. Het tweede lijk was even goed bewaard gebleven. De goede toe- 



* Zweiter Jakresberic/tt der chemischen Centralstelle fiir öffentliche Gemndheitspflege itiDresden,\813. 



f 1. c. S. 221. 



§ Gannal, 1. c. p. 83. 



** 1. c. T. 1. p. 271. 



