88 DE TOESTAND DER LIJKEN NA ARSENICUM-VERGIFTIGING. 



rekening moet gelaten worden. Vooraf merk ik hierbij nog op dat alles, wat 

 de ontbinding vertraagt, de mumificatie in de hand kan werken. 



Als oorzaak van den goeden toestand der lijken kan o. a. de staat van ver- 

 magering bij het overlijden beschouwd worden in Waarn. 1, 55, 57. In de beide 

 eerste gevallen wordt deze door mij op vroeger aangegeven gronden vermoed; 

 in het laatste geval wordt zij opzettelijk vermeld. Yoor Waarn. 55 kunnen 

 verder in rekening gebracht worden het tijdstip van het overlijden (November) 

 en de plaatsing van het kistje in droog zand en voor Waarn. 57 de hooge 

 ligging en het ijzergehalte van den bodem van het kerkhof. 



Twee personen (Waarn. 30 en 38) worden als potatores vermeld. De eerste 

 was bovendien reeds bejaard (62 jaren), stierf in December en werd op den 

 tweeden dag na het overlijden reeds begraven. Het lijk was verder met veel 

 kleederen bedekt en overblijfselen van maden of larven werden niet gezien. Het 

 eerste onderzoek van het tweede lijk had vijf dagen na den dood (in April) 

 plaats gehad en daarbij waren maag en darmen uit het lijk genomen, waardoor 

 de voortgang der ontbinding kan vertraagd zijn. 



In Waarn. 2, 20, 30 (zie boven) 45 en 55 (zie boven) is het tijdstip van 

 het overlijden van belang; 2 stierf in Januari, 20 in November. Bovendien 

 was hier het kerkhof hoog en droog. 45 stierf in December. De kist was gaaf. 



De droge toestand van het kerkhof wordt opzettelijk vermeld in Waarn. 5, 

 13, 14 en bovendien in Waarn. 20, 55, 57, welke hierboven reeds besproken 

 werden. 



De Waarn. 23, 25, 46 zijn in hooge mate belangrijk omdat, naar het mij voor- 

 komt, de invloed van het arsenicum hier zonder twijfel geheel buitengesloten 

 kan worden. 



In Waarn. 23 werd de kist na bijna IV2 jaar zoo goed als nieuw gevonden 

 en in het lijk werd geen arsenicum aangetoond. Bij de opening der kist werd 

 echter door alle omstanders een zwakke, maar toch duidelijk waarneembare 

 knoflookreuk bespeurd. In Waarn. 25 was de mumificatie bijna volledig; de 

 kist stond 4 — 5 voeten diep in een zeer vasten leembodem. Na 4 jaren en 7 

 maanden waren de rood katoenen merkteekens van het hemd nog duidelijk te 

 lezen. De hoeveelheid arsenicum was gering. In Waarn. 46 was de kist na zes 

 jaren volkomen gaaf; zelfs de roode verf, waarmede zij bestreken was, was on- 

 gedeerd. De bodem van het droge kerkhof bestond uit vast leem, met weinig 

 zand vermengd. In den gemumificeerden buik wand werd geen arsenicum ge- 

 vonden. 



Er moeten dus oorzaken aanwezig geweest zijn, buiten het toegediende arse- 

 nicum, (dat trouwens in het eerste geval Diet eens kon aangetoond worden en 



