DE TOESTAND DEE LIJKEN NA AKSENICÜM-VEEGIFTIGING. 89 



in het laatste geval in den gemumificeerden buikwand gemist werd) waardoor 

 niet alleen de lijken, maar ook de kisten en zelfs de merkteekenen van het 

 hemd na betrekkelijk langen tijd, zóó goed bewaard zijn gebleven. Voor de 

 beide laatste gevallen is eene dier oorzaken te vinden in den bodem der kerk- 

 hoven; in de laatste Waarn. wordt daaromtrent niets medegedeeld. 



Zoo blijven er dus van de 17 gevallen van mumificatie slechts drie over, waarin 

 het mij niet gelukt is van het verschijnsel eenige verklaring te vinden, namelijk 

 in Waarn. 4, 6, 56. Hierbij merk ik evenwel op, dat in al deze gevallen de 

 ontbinding over het algemeen zeer ver gevorderd en de mumificatie slechts 

 partieel was en hoofdzakelijk in den buikwand werd aangetroffen. Bovendien 

 zijn de mededeelingen omtrent den aard van het kerkhof voor de eerste twee 

 gevallen gebrekkig of ontbreken geheel. 



Ik zal thans eene verklaring trachten te geven van het betrekkelijk veelvul- 

 dig voorkomen van mumificatie van den buikwand en verwijs naar de numerieke 

 opgaven daaromtrent op bl. 55. 



"Wanneer in het verloop der ontbinding het eigen water van het lijk door 

 verdamping verloren gaat en het verlies niet door toevoer van buiten hersteld 

 wordt dan zullen die weeke deelen het eerst uitdrogen (mumificeeren) welke 

 eene betrekkelijk groote oppervlakte hebben en betrekkelijk dun zijn, terwijl de 

 verdamping door het verlies van de opperhuid bevorderd wordt. Men kan aan- 

 nemen dat deze in de meeste gevallen niet meer aanwezig zal zijn. Aan de 

 door Czermak (bl. 5) onderzochte, overigens goed bewaarde mumie uit den 

 St. Micr/ael's kelder te Bordeaux waren slechts zeer onduidelijke sporen van de 

 opperhuid en zelfs van het corpus papillare overgebleven. Aan de hierboven 

 gestelde voorwaarden voldoet de buikwand en ik meen daarin de hoofdreden 

 gevonden te hebben zijner veelvuldige mumificatie. Die meening wordt gesteund 

 door het feit dat andere deelen, die aan dezelfde voorwaarden voldoen, ook vaak 

 in gemumificeerden toestand gevonden worden, b. v. de borstwand, de huid op 

 het borstbeen, van den voorarm, rondom de hand-, knie- en voetgewrichten en 

 die van de handen en vingers. De huid van het voorhoofd, van den neus, van 

 de ooren en de oogleden, benevens die van het behaarde hoofd schijnen hierop 

 eene uitzondering te maken. Men mag hierbij evenwel niet uit het oog verlie- 

 zen dat voorhoofd, neus, oogleden en ooren in den regel niet door kleederen 

 bedekt zijn, dat vliegen en andere insekten reeds zeer spoedig hunne eieren in 

 de oog- en mondhoeken leggen en dat de genoemde deelen daardoor meer dan 

 andere aan de vernielende werking van maden enz, blootgesteld zijn. Voor het 



A 12 



NATTJTJRK. VERH. DER KONINKL. AKADEMIK DEEL XXV 



