4 DE BODEM VAN HET VOORMALIGE IJ. 



dem betreft, zijn in acht Verslagen neergelegd 1 ). Hetgeen uit een geologisch 

 en agronomisch oogpunt van eenig belang schijnt, wensch ik te dezer plaatse 

 mede te deelen. 



De hier bijgevoegde kaart maakt aanschouwelijk, welke stukken van den 

 ouden IJbodem nog aan de oppervlakte overgebleven waren, en tevens de dikte 

 van de nieuwe kleilaag die den ouden bodem bedekt. 



I. De vroegere toestand van het ij, en de overblijfselen der 



OUDE GRONDLAGEN. 



De IJboezem is gelegen in de lage veenen van Holland. 



Vóór de wording der Zuiderzee moet ook daar ter plaatse een veenbodem 

 geweest zijn vol grootere en kleinere plassen of poelen. 



De Zuiderzee is tusschen 1170 en 1395 ontstaan door het wegslaan van 

 veenland. Op dezelfde wijze is de Dollard ontstaan tusschen 1277 en 1545. 



De vier veenplassen, de Oude Meer, Spiering Meer, Haarlemmer Meer, Leidsche 

 Meer zijn door afslag en verveening steerls vergroot en tusschen 1500 en 1600 

 tot een groot meer vereenigd : den tegenwoordigen Haarlemmermeerpolder. Zoo 

 moet ook het IJ, toen het Zuiderzeewater zoover was doorgedrongen, ontstaan 

 zijn door afslag, zoodat de bestaande kleinere poelen zich tot eenen boezem 

 vereenigd en. 



De verdere uitbreiding van deze meeren en zeeboezems is door bedijking 

 voorkomen bijv. : in Groningen aan den Dollard door den zeedijk van 1545, 

 in het IJ door de bedijking van de beide oevers, in Friesland en Noord-Holland 

 door zware zeedijken aan de oevers der Zuiderzee, terwijl de binnenmeeren in 

 Holland allengs zijn drooggemalen en ingepolderd. 



Dat het IJ zijne tegenwoordige uitgestrektheid door den afslag van veengrond 

 heeft verkregen, wordt bevestigd door de overblijfselen der oude gronden, welke 

 daarin terug gevonden zijn. 



Uit hetgeen omtrent de lagen in de Hollandsche veenformatie bekend is, — 

 ook uit Hartings onderzoek van 8 diepe putboringen in Amsterdam — volgt, 

 dat in het algemeen de veenlaag eene dikte bezit van 4 tot 5 Meters, en dat 

 zij rust op eene laag zeeklei (door Harting blauwe klei genoemd). Deze blauwe 



') Amsterdam. B. van der Land, 1873 — 1878. Daarbij zijn gevoegd een groot aantal profielen 

 van de boringen, en uitvoerige kaarten op welke al de hoorplaatsen aangegeven zijn. 



