II de VERHANDELING. 



OVER DE SAMENSTELLING VAN DE NIEUWE ZEEKLEI IN HET IJ 



EN IN DE ZUIDERZEE. 



De samenstelling van de nieuwe IJklei staat natuurlijk in verband met de 

 meerdere of mindere beweging welke in het Uwater geheerscht heeft. Zooals 

 ik in de vorige verhandeling opmerkte, is over het algemeen eene vrij zware 

 klei bezonken, en slechts in een gedeelte eene meer zandige klei. In de 

 Zuiderzee wordt deze zelfde nieuwbezonken zware klei over eene groote opper- 

 vlakte gevonden, voornamelijk in het zuidelijk gedeelte der kom, bezuiden de 

 lijn Enkhuizen — Kampen, evenzoo in de Wieringermeer. Daarnevens komen 

 lagen voor van ligtere klei, van zavel en van zeezand l ). 



In de volgende beschouwingen betreffen de cijfers van samenstelling altijd 

 de aarde uit de oppervlakte van IJ of Zuiderzee afkomstig en bij 110° of bij 

 130° gedroogd; tenzij uitdrukkelijk vermeld wordt, dat de aarde uit eene diepere 

 laag afkomstig is, of dat de cijfers op de luchtdroge aarde berekend zijn. 



•) In 1866 hebben Dr. T. J. Stieltjes en Hoofd-Ingenieur J. A. Beijerinck 123 boringen in de 

 zuidelijke kom der Zuiderzee verricht, tot op eene diepte van I'/ï M., en ruim 300 monsters aarde 

 verzameld. In 1875 volbracht de Ingenieur J. P. Havelaar ter zelfder plaatse 271 boringen tot op 

 eene diepte van 3 Meters en verzamelde 996 monsters. Bovendien zijn 120 boringen door den 

 Heer A. Koot, Bijksopzichter van den Waterstaat, in 1880 onder mijne leiding verricht in het 

 Wieringermeer, over eene oppervlakte van 20 duizend hectaren, en 500 monsters aarde verzameld. 

 Al die monsters heb ik nagezien en qualitatief onderzocht wat hun gehalte aan klei, koolzure kalk, 

 organische stof, enz. betrof. Sommige werden aan een uitvoeriger onderzoek onderworpen. 



Van de daarbij verkregene uitkomsten heb ik, ter vergelijking, in deze verhandeling gebruik gemaakt. 



