16 OVER DE SAMENSTELLING VAN DE NIEUWE ZEEKLEI 



I. Het onderste gedeelte der nieuwe kleilaag. 



Over het algemeen is het onderste gedeelte der nieuwe kleilaag in het IJ 

 rijker aan veendeelen, hetgeen ongetwijfeld daaraan kan toegeschreven wor- 

 den, dat de klei op het veen bezonken, en dus in den aanvang met de losse 

 bovenlaag van het veen vermengd is geworden. De overgang van veen tot 

 klei is echter niet overal even geleidelijk ; soms is die veel scherper, zoodat de 

 geheele nieuwe kleilaag weinig in samenstelling verschilt. 



Die met veen gemengde klei is donkerder van kleur en bevat minder kool- 

 zure kalk. Dit verschijnsel is algemeen ; menging van veendeelen heeft ver- 

 mindering van koolzure kalk ten gevolge. Twee redenen zijn daarvoor aan te 

 geven : vooreerst dat er kalkhumaat gevormd is, zooals ik in de volgende ver- 

 handeling over de zure gronden nader zal bewijzen (Hoofdstuk III, c); ten 

 tweede dat in het veen na de vermenging met klei weder vermeerdering van 

 die scheikundige werking heeft plaats gehad, door welke koolzuur ontstaat, 

 hetwelk koolzure kalk oplost en wegvoert. De C 2 bepalingen in eene reeks 

 monsters op verschillende diepte, voorkomende op Tafel IY 6, maken de ver- 

 mindering van Ca C O3 zichtbaar. Bovendien heb ik bij zeer vele boringen 

 waargenomen (door behandeling der aarde met zoutzuur), dat het koolzure- 

 kalkgehalte geringer was als de klei veenachtig was, en dat het zeer wéinig- 

 bedroeg als de klei in darg overging. 



In het onderste gedeelte der nieuwe kleilaag, zoowel in het IJ als in de 

 Zuiderzee, komen mengsels van klei met meer of minder veen voor, die tot 

 50 pCt. gloeiverlies geven. 



II. De zeewaterzouten in de nieuwe kleilaag (chloruren en sulphaten). 



Al de onderzochte monsters zijn kort na de droogmaking door mij gestoken. 

 Vandaar dat de klei nog rijk was aan brakwaterzouten : chloornatrium, magne- 

 sium- chloruur of sulphaat en gips. Die hoeveelheid was echter zeer afwisselend. 



1 Chloruren. Het gehalte aan chloor werd gevonden van 0.15 tot 1.3 pCt. 

 beantwoordende aan 0.4 — 2.1 pCt. keukenzout, in 14 monsters uit verschil- 

 lende polders 1 ). 



') De letters achter de cijfers geven de polders aan : Z. — Zaandammer-, W. Z. = Westzaner-, 

 S. = Spaarndammer-, H. = Houtrak-, W. = Wijkermeer-, N. = Noordpolder. 



