IN HET IJ EN IN DE ZUIDERZEE. 



19 



Eene dergelijke uitkomst gaf de ligte klei uit het Wieringermeer : 



In water oplosbaar 0.35 pCt. S 3 



„ zoutzuur „ 0.05 „ „ 



Als Fe S 3 aanwezig 0.82 pCt. S =. . . 2.05 „ „ 



2.45 pCt. S0 3 . 



Eene klei uit den nieuwen Maasmond, op eene diepte van 7 Meters verzameld *), 

 bevatte 'evenzeer, blijkens mikroskopisch onderzoek, zeer veel pyriet. Alle klei, 

 welke onder het brakke of zeewater bedolven ligt, bevat pyriet. In diepere 

 lagen schijnt zelfs het zwavelzuur geheel vastgelegd te worden, grootendeels 

 als pyriet, voor een klein deel als onoplosbaar ferrisulphaat. Immers, het water 

 uit de zeven (55 Meter diepe) putten van Amsterdam, en het water uit eene 

 180 Meters diepe put te Gorkum, bevatten schier geen zwavelzuur 2 ) nevens 

 veel keukenzout. De aarde uit verschillende lagen onder Amsterdam bevat: 



Veenachtige klei op 10 M.— A. P. 



Geelgrauwe ligte kleimergel 17 4 « // 



Diatomeeënklei 44 8 » » 



Digte kleimergel 54 // « 



S0 3 



ia water 

 opl. 



0.00 



0.12 



0.53 



0.00 



S0 3 



in zoutzuur 

 opl. 



0.27 



0.00 



0.99 



0.47 



S 3 (als pyriet 

 aanwezig) 

 4.44 

 3.33 

 5.76 

 0.0 



Er is veel meer zwavelzuur in de bovengrondsklei van het IJ vastgelegd 

 dan in het brakke IJ water, waarmede de klei was gedrenkt, aanwezig was ; im- 

 mers, die laatste hoeveelheid kan niet veel verschillen van 0.1 pCt. ; en dit 

 gehalte werd juist bij de eerste bepaling, in de versche klei, verzameld toen 

 de polder pas drooggelegd was. 



I. 11. 



in water oplosbaar , 0.27 pCt. SO :t 



in zoutzuur oplosbaar v 0.61 pCt. S0 3 1 



als pyriet 0.44 pCt. S = 1.11 „ „ \ 1.44 „ „ 



1.72 pCt. S0 3 1.71 pCt. S0 3 . 

 ') Dit monster ontving ik van den Heer Leemans, Kijksingenieur bij den nieuwen Maasmond. 

 : ) Zie Harting. Bodem onder Amsterdam, blz. 208 — 217 en Bodem, onder Gorkum, Verhandel. 

 Geolog. Commissie van Nederl., Deel I, Blz. 140. 



