20 



OVER DE SAMENSTELLING VAN DE NIEUWE ZEEKLEI 



In deze klei is reeds veel pyriet gevormd, binnen de diatomeeën en plantaardige 

 overblijfselen (zie de volgende verhandeling, Hoofdst. II e), zoodat eene hoeveel- 

 heid van ongeveer 1.5 — 2.0 pCt. S 3 is opgehoopt geworden in den vormvan 

 pyriet. Daarvan is nu weder een klein deel geoxydeerd, gedurende den korten 

 tijd dat de vochtige klei aan de lucht is blootgesteld geweest. Immers, water 

 heeft niet al het zwavelzuur, maar zoutzuur na water heeft nog een deel daar- 

 van opgelost (0.34 pCt.), hetgeen bewijst dat er eenig onoplosbaar basisch ferri- 

 sulphaat in den bodem voorhanden was. Dat de koolzure kalk dit nog niet 

 geheel ontleed heeft, zelfs niet bij het schudden der aarde met eene ruime 

 hoeveelheid water, schijnt vreemd. Het is toe te schrijven : 1° aan de geringe 

 oplosbaarheid van koolzure kalk in water; 2° daaraan, dat dit onoplosbare 

 ferrisulphaat in planten- en dierlijke cellen achtergebleven en dus minder toe- 

 gankelijk was. 



III. De organische stof in de IJklei. 



Komen in het onderste gedeelte der nieuwe kleilaag in het IJ mengsels van 

 veen en klei voor, die (luchtdroog) van 20 tot 50 pCt. gloeiverlies [een water- 

 gehalte van 10 tot 15 pCt. daarbij gerekend] geven, toch heeft de zware 

 klei in de geheele laag een vrij standvastig gehalte aan organische stof. Het 

 gloeiverlies bedraagt, gezuiverd van het verlies aan koolzuur en door de ver- 

 branding van de pyriet, bij het monster I (Houtrakpolder) 7 pCt. [6.6 pCt. 

 voor luchtdroge aarde]. Het gehalte aan organische stof daalt met het kleige- 

 halte, zooals uit onderstaande cijfers blijkt, en in zooverre is het gloeiverlies 

 ook een maatstaf voor de geheele samenstelling der klei. 



Monsters zeeslib uit het IJ, de Zuiderzee (zuidelijke kom), de Wieringermeer, 

 de Dollard, de Lauwerzee (allen luchtdroog). 



Aantal 

 monsters 





Gloeiverlies 



"Water bij 110° 

 uitgedreven 



zestien 



Zware klei 



10 tot 6 pCt. 



7—5 pCt. 



zeven 



Ligte klei 



6 " 4 // 



5—3.5 ii 



vier 



Zavel 



i II O II 



3.5—2.5 » 



een 



Ligte zavel 



3 ii 2 h 



2 



Het gloeiverlies geeft slechts bij benadering het gehalte aan organische stof 

 aan, doch kan ter vergelijking dienen. Slechts een klein deel daarvan is water, 

 hetwelk boven 110° aan de klei gebonden blijft. Om die hoeveelheid daarvan 

 bij benadering te leeren kennen, heb ik in vier monsters zware zeeklei het 



