IN HET IJ EN IN DE ZUIDERZEE. 21 



koolstofgehalte en het ware gloei verlies bepaald, en uit het koolstofgehalte een 

 cijfer voor het humusgehalte afgeleid (zie Tafel VI). Dat cijfer is voorzeker 

 met geene groote nauwkeurigheid benaderd, maar veroorlooft ons toch om aan 

 te nemen, dat de hoeveelheid water, door zware zeeklei bij 110° teruggehouden, 

 ± 2 pCt. bedraagt. 



Loges (Landw. Vers. St. 1883, S. 235) vond ongeveer evenveel in één 

 monster zeeslib en vier monsters marschgrond (gedroogd bij 140°): 



1.08 1.85 1.96 1.3 2.1 pCt. H 2 O. 



Hij bepaalde het humusgehalte, door het koolstofgehalte (volgens Wolff) 

 met 1.724 te vermenigvuldigen. 



Naarmate de klei iigter is, dus zandrijker, moet dit gehalte aan water even- 

 redig afnemen. 



IV. Koolzure kalk {magnesia). 



De koolzure kalk, met eenige koolzure magnesia, komt in de versche slib in 

 ongelijke hoeveelheden voor, vooral wanneer zij met veen vermengd is (zie boven 

 blz. 16). Vooreerst heeft de aanwezigheid van meer of minder schelpgruis 

 daarop invloed. Doch ook onafhankelijk daarvan schijnt er verschil te bestaan. 



De koolzure kalk is ten deele afkomstig van schelpen, ten deele van de 

 pantsers van foraminiferen ; hoeveel koolzure kalk daarnevens voorkomt, die 

 geen deel van eenig organisme heeft uitgemaakt, maar als verweeringsproduct 

 van silicaten beschouwd moet 'worden, is niet te bepalen. 



In de ligtere kleisoorten, vooral in de zavel en het zeezand, komen de meeste 

 schelpstukken of gansche schelpen voor, in de zwaardere klei ontbreken meest 

 de schelpen, of zijn zij althans in geringere hoeveelheid aanwezig. In de tafel 

 IV a zijn een groot aantal bepalingen van het koolzuurgehalte der carbonaten 

 medegedeeld, berekend op de bij 100° a 110° gedroogde aarde, na verwijdering 

 van grootere schelpbrokjes. Daaruit blijkt dat een gehalte van 4 a 5 pCt. C0 3 in 

 de versche klei van IJ, Zuiderzee, Dollard, enz., het meest voorkomt, welke hoe- 

 veelheid kan rijzen tot 10 pCt., en in de zavel en het zeezand, na verwijdering 

 der schelpstukjes, kan dalen tot 1 pCt. C 2 . Is de aarde met veel veendeelen ge- 

 mengd, dan daalt het gehalte aan C 3 belangrijk, en kan zelfs geheel verdwijnen. 



Dit koolzuur is grootendeels aan kalk gebonden, voor een klein gedeelte aan 

 magnesia. Zoo werd in 8 monsters IJklei gevonden : 



7 — 10 pCt. koolzure kalk en ongeveer 1 pCt. koolzure magnesia. 



Dezelfde hoeveelheid komt voor in het slib van de Weser en de Jahde : 

 4.7 tot 6 pCt. C0 3 . 



