IN HET IJ EN IN DE ZUIDERZEE. 23 



Fleischer vond in slib van den Dollard, van de "Weser bij Bremerhaven en 

 van de Jahde bij Wilhelmshaven, evenzoo 0.19 pCt., 0.21 pCt., en 0.15 tot 

 0.23 pCt. P 2 5 (Biedermann's Centralblatt für Agricultur-Chemié). Band XIV, 

 pag. 245 (1885). 



In de Dollardklei heb ik vroeger (in 1860) het gehalte aan phosphorzuur 

 iets hooger gevonden dan in de IJklei : 



Dollardslib 0.26 pCt. in zes Dollardpolders van | Q18 tot Q ^ Qt p Q 



verschillenden ouderdom ( 



Of dit verschil aan de methode van analyse (die niet dezelfde was als de 

 thans gevolgde) is toe te schrijven, dan wel of Dollardslib een iets hooger phos- 

 phorzuurgehalte bezit dan IJklei, zouden nieuwe analysen moeten uitwijzen. 



In ligtere kleigronden is het phosphorzuurgehalte kleiner; het daalt tot 0.1 pCt., 

 in zeezand nog lager. Uit de onderzochte ligtere klei, zavel en zeezand, waren 

 de schelpstukken zooveel mogelijk verwijderd. 



Het phosphorzuur is als een standvastig bestanddeel der alluviale aarde te 

 beschouwen, dat min of meer gelijken tred houdt met het eigenlijke kleigehalte 

 in de klei. 



YI. Het silicaat. 



De chloruren, sulphaten en carbonaten in de nieuwe zeeklei, — dat is: in 

 de door de zee langs de kusten medegevoerde slib — aanwezig, verdwijnen 

 daaruit allengs, als de bodem aan den invloed van het zeewater onttrokken, 

 op afwatering gelegd, en bebouwd of beweid wordt ; hunne hoeveelheid daalt 

 tot een zeker minimum en blijft daarop staan. 



Het meest blijvende is dus het silicaat, en daarnevens het humaat. Het 

 laatste zal in een vruchtbaren grond, die bebouwd wordt, niet verminderen. De 

 klei der nieuwe Dollardpolders, waarvan de oudste reeds meer dan 300 jaren 

 in den toestand van bouwland hebben verkeerd, geeft 7 — 10 pCt. gloei verlies. 



De samenstelling van het silicaat in den bouwgrond is nog niet ontward 

 kunnen worden. Wel kan zij eenigszins toegelicht worden door uitkomsten 

 der slibbingen en der ontledingen met zoutzuur (na verwijdering der chloruren, 

 sulphaten, carbonaten), zwavelzuur en chloorwaterstofzuur. 



"Wij mogen in de klei aannemen, nevens de humaten : 



1° amorphe deeltjes van verweerde silicaten, of colloïdale kleideeltjes. Daarin 

 mag men onderscheiden : zeolithisch silicaat, rijk aan bases, door zoutzuur ontleed- 

 baar, en een kleisilicaat dat zeer moeilijk of niet door zoutzuur ontleed wordt : 



