24 OVEE DE SAMENSTELLING VAN DE NIEUWE ZEEKLEI 



2o een fijn scherpkantig gruis, hetwelk uit een alumiuium-kaliumsilicaat 

 bestaat ; 



3° quartskorreltjes en gruis van mineralen (mica, veldspaath enz.) 



Door slibbing kunnen deze drie groepen van stoffen, ofschoon onvolkomen, 

 gescheiden worden. 



Door de achtereenvolgende behandeling der aarde met zuren, wordt eene 

 scheiding der bestanddeelen te weeg gebracht, die zich aldus laat omschrijven : 



Water en verdund azijnzuur lossen uit de aarde de chloruren, sulphaten en 

 carbonaten en een klein deel der humaten op; de hoeveelheden der vier bases 

 (K 2 O, Mg O, Ca O, Na 3 O), welke in het zeolithisch silicaat gebonden zijn, ont- 

 trekken zij daaraan slechts in geringe mate. 



Zoutzuur brengt het losse ijzeroxyde in oplossing en ontleedt de humaten 

 en het zeolithisch silicaat. Van het overige kleisilicaat wordt des te meer 

 ontleed, naarmate de aarde langer en met sterker zoutzuur uitgekookt wordt. 



Zwavelzuur ontleedt het door zoutzuur niet ontlede kleisilicaat, en een 

 klein deel der mineraal-fragmentjes. Daarna wordt door fluorwaterstofzuur het 

 mineralen-gruis geheel ontleed, terwijl de kwarts en het kiezelzuur, dat uit 

 de ontlede silicaten teruggebleven is, als fluorsilicium vervluchtigen. 



Zonder twijfel is dat gedeelte, hetwelk bij de slibbing zwevend blijft, en 

 gedeeltelijk door zoutzuur ontleed wordt, het belangrijkst bestanddeel der zee- 

 klei en in het algemeen van den bouwgrond. 



In het volgende overzicht zijn de uitkomsten samengevat : 1° van de uitvoe- 

 rige analysen van de zware klei uit het IJ (Tafels I a en b) en van eene 

 lichte kleisoort uit het Wieringermeer (Tafels II a en b)\ 2° van minder uit- 

 voerige analysen van eene reeks van kleisoorten van zeer verschillend kleige- 

 halte (zware en ligte), alle uit de Zuiderzee afkomstig (Tafels III, IV, V). 



1. Samenstelling van het silicaat volgens de slibbing (Tafel V). 



Na uittrekking met zeer verdund koud zoutzuur en uitspoeling met water, 

 waardoor de oplosbare zouten en ook eenig los ijzeroxyde — en daarmede een 

 groot deel van hetgeen de aarddeeltjes aaneengekleefd hield — verwijderd werden, 

 werd de aarde gedurende een geruimen tijd met water gekookt, om zooveel 

 mogelijk den samenhang der deeltjes te verbreken, en de klei uit den toestand 

 van gekorreldheid (coagulatie) tot den pappigen plastischen toestand te brengen. 

 Zooals bekend is, worden door deze behandeling de colloïdale kleideeltjes in 

 den staat van de fijnste verdeeling gebracht, zoodat zij uiterst langzaam in 

 water bezinken, en tot harde stukken opdrogen. In dien toestand laten zij 



