IN HET IJ EN IN DE ZUIDERZEE. 29 



losbare gedeelte der klei ia geringe hoeveelheid voorkomt, 2°. omdat zij in het 

 onoplosbare gedeelte in des te grootere hoeveelheid voorkomt, naarmate er meer 

 gruis van onverweerde silicaten aanwezig is, dus : naarmate de bodem zand- 

 rijker is. 



Aangezien nu de door zoutzuur opgeloste bestanddeelen in dat gedeelte der 

 aarde, dat bij de slibbing zwevend blijft en klei (a) genoemd is, voorkomen, 

 zoo is het duidelijk dat; het grootste gedeelte van de kalk, van de magnesia 

 en van het ijzeroxyde, bijna de helft der kali, en bijna de helft der aluinaarde, 

 in dat gedeelte der klei aanwezig zijn, hetwelk ik het zeolithisch silicaat ge- 

 noemd heb. 



Om het kiezelzuur te bepalen, dat uit dit zeolithisch silicaat door de ontleding 

 met zoutzuur is vrijgeworden, is nog geene vertrouwbare methode bekend. Ik 

 heb mij daarom vooralsnog daarvan onthouden 1 ). 



Uit de zoutzure oplossing eener aarde, door de bepaling van de daarin aan- 

 wezige aluinaarde en kali, kan dus reeds afgeleid worden of de aarde rijk is 

 aan een der meest vruchtbare bestanddeelen, namelijk het zeolithische silicaat. 

 Die rijkdom vormt het belangrijkste verschil tusschen zware en ligte kleisoorten. 



Het silicaat, in zoutzuur onoplosbaar, ten deele door zwavelzuur ontleedbaar. 



Na de behandeling met zoutzuur is 1° een silicaat aanwezig, zoowel in de 

 klei als in het kleizand, dat door zwavelzuur ontleed wordt; en 2° gruis van 

 veldspathachtige mineralen en kwarts. Uit de analysen op Tafel I b en II b 

 en dit kortere overzicht : 



!) Dit kiezelzuur wordt door de behandeling met sterk zoutzuur in onopgelosten toestand afge- 

 scheiden, want in het zoutzuuraftreksel vond ik steeds slechts kleine hoeveelheden kiezelzuur. Maar 

 door zeer groote hoeveelheden water wordt toch veel van dit kiezelzuur opgelost, getuigen de volgende 

 bepalingen. 5 Gram zure Spierklei uit het IJ I 4, bevattende 3.29 Gram silicaat -f- kwarts, gaf 

 na uittrekking met zoutzuur, in welks aftreksel slechts + 1 pCt. Si0 2 werd teruggevonden, na slib- 

 bing met groote hoeveelheden water (op silicaat -f- kwarts berekend) : 



29.2 pCt. zwevende klei 34.35 pCt. kleizand (zand zeer weinig) 



waarin 5.3 „ basische oxyden 6.3 // basische oxyden 



dus 23.9 pCt. Si 2 28.05 pCt. Si Os 



te zamen ongeveer 53 pCt. Si0 3 



63 „ „ bedroeg de geheele hoeveelheid Si O; 

 10 pCt. Si0 3 waren dus verdwenen. 

 Die 10 pCt. kiezelzuur zijn dus blijkbaar door de groote hoeveelheid water opgelost geworden. 



