36 DE SAMENSTELLING EN VORMING VAN DE ZURE GRONDEN 



is onder den naam van blauwe klei of woelklei, en in Noord-Duitschland van 

 Kuhlerde. Deze laag zeeklei vangt aan op eene diepte van 4 tot 5 M. — A. P. 1 ). 

 Zij heeft eene dikte van 1 — 3 Meters en rust op eene dikke laag zeezand. 



Een gedeelte dier veenen is in zoet water gevormd uit waterplanten. Zonder 

 daaromtrent in bijzonderheden te treden, merk ik op, dat ook in boezems, 

 waarheen brak water en slib den weg vonden, veen gevormd is. Op die plaatsen 

 vindt men eene afwisseling van klei- en veen- of darglagen 2 ) (veenklei vorming). 



Men moet zich deze aldus voorstellen: dat op de plaatsen (schorren, eilanden) 

 waar de opslibbing het waterniveau bereikt, eene rijke vegetatie ontstaat, waarin 

 Phragmites communis de hoofdrol speelt. Er vormt zich allengs eene dargklei- 

 laag (spierklei in Nederland genaamd, maibolt in Noord-Duitschland). De dikke 

 stengels worden later tot op eenige diepte in de kleilaag terug gevonden. Boven 

 deze laag ontstaat uit het riet eene veenlaag. Zoo vindt men dan op kleiban- 

 ken eene grootendeels uit Phragmites gevormde veenlaag, evenals aan de oevers 

 der brakke plassen. Die vorming heeft niet alleen vroeger, maar voortdurend 

 plaats gehad ; zij zou in den tegenwoordigen tijd zeker nog meer plaats vinden 

 als zij niet door bedijking gestoord werd. 



Aangezien deze vorming van klei en veen zich op enkele plaatsen herhaald 

 heeft, en dus twee klei- en twee veen- of darglagen in de vier bovenste meters 

 des bodems voorkomen, ja soms nog dieper liggend veen gevonden wordt, zoo 

 moet men inklinkingen en dalingen aannemen. Dit onderwerp wil ik echter 

 hier buiten beschouwing laten 3 ). 



Gansche gedeelten der veenvorming en daaraan grenzende veen klei vorming 

 zijn in historischen tijd door wegspoeling en afslag (Zuiderzee, Dollard, Bies- 

 bosch enz.) verdwenen, en later door nieuw aangeslibte kleilagen vervangen. 



Zoover mijne waarnemingen gaan, meen ik in de laagveen-vorming, in het 

 allnvium van Groningen, Friesland, Holland, de opvolging der lagen aldus in 

 hoofdzaak te mogen voorstellen: 



') Afgeleid uit 54 boringen in de Zuiderzeekom, verscheidene in de Wieringermeer, 120 boringen 

 in het IJ en vele boringen in Groningen; dezelfde laag vond P. Harting in de monsters aarde, 

 verzameld bij zeven diepe putboringen in Amsterdam (Zie boven bladz. 5). 



2 ) Het vraagstuk, welke Nederlandsche veenen in zoetwaterkommen gevormd zijn uit waterplanten 

 (zie de beschrijving van Staring in zijne Geologie van Nederland) en welke in brak water, waarheen 

 ook slib werd aangevoerd, is nog niet opgelost. 



3 ) Zie daarover Virchow in de aangehaalde verhandeling, blz. 108 — 120, en E. Seelheim, De 

 Grondboringen in Zeeland. Uitgegeven door de Kon. Akad. van Wetenschappen. Amsterdam, Joh. 

 Muller, 1879; Bladz. 25. 



