IN HET NEDETtLANDSCH ALLUVIUM. 43 



vonden. Aan den oever (K, L) is hetzelfde waargenomen. De buitendijks- 

 oeverranden waren met riet begroeid. Het zure laagje van 1.25 — 1.5 — A. P. 

 is van den ondergrond overgebleven. Op dezen zuren bodem heeft zich zonder 

 merkbaren overgang de vruchtbare (koolzure kalkrijke) nieuwe IJklei afgezet 

 (zie Profielen VI, VII, VIII). Deze zure vorming is geschied tijdens deze 

 eilanden nog tot boven het water reikten en begroeid waren ; zij kan zich na 

 dien tijd in de van de lucht afgesloten en door het water bedekte ondergronds- 

 laag voortgezet hebben. Daarentegen is de veenrand aan de noordelijke grens 

 der Zaandammer- en Westzanerpolders vrij van zuurheid. Deze veenrand, het 

 overblijfsel der oude veenvorming in het IJ, is niet met eene laag nieuwe klei 

 bedekt geworden, omdat hij daarvoor te hoog lag. Maar hij was niet begroeid 

 met riet *■). 



Wellicht wordt de opmerking gemaakt, dat ik hier in te veel bijzonderheden 

 ben getreden. Ik meen dat zulks noudig is. Vooreerst moet de vervorming- 

 der aardkorst in de meeste gevallen door kleine plaatselijke, aanhoudend wer- 

 kende, en elkaar gedurig afwisselende werkingen worden verklaard. Dit ver- 

 eischt een nauwkeurig plaatselijk, historisch onderzoek. Indien men bijv. ergens 

 in den bodem vindt eene laag beste klei, die plaatselijk op eene laag zure 

 klei of zuur veen rust, dan schijnt zulks vreemd. Hier blijkt het nu, dat 

 deze zure laag een overblijfsel is van eene vroegere vorming, die nog eene 

 bijzondere geschiedenis heeft doorgemaakt. Zij is afkomstig van een eiland, 

 hetwelk is overgebleven, terwijl daaromheen de veengrond was weggespoeld. 

 Op dat eiland heeft riet gegroeid, nadat brak water den ontstanen zeeboe- 

 zem had gevuld. Onder die omstandigheden is in den ondergrond pyriet ge- 

 vormd. 



Door afslag en afgraving is vervolgens de bovenste laag van 't eiland allengs 

 verdwenen, de zure ondergrond blootgelegd en onder het water bedolven. De 

 afzetting van nieuwe klei, die intusschen in dezen zeeboezem geregeld had plaats 

 gehad, is daarna ook te dezer plaatse begonnen 2 ). 



In de tweede plaats acht ik de studie van zoovele plaatselijke bijzonderheden 



•) De volgende uitspraak van een bekwamen landbouwer in die streek is dan ook juist: „Waar 

 niet gegroeid heeft op de uiterwaarden of oeverranden is het kwaad voor den dag gekomen. Elders 

 niet". 



2 ) Zoo schijnt het ook vreemd dat soms aderen nieuwe klei tusschen oude en verzuurde kleilagen 

 worden aangetroffen b. v. in het Buitendijksland N van den Noordpolder. Dit is aldus te verklaren; 

 Deze aderen zijn de oude slooten, welke in dien uiterwaard bestonden vóór de drooglegging. Het 

 IJwater drong in die slooten door en vulde ze met nieuwe klei. 



* 



