IN HET NEDEBLANDSCH ALLUVIUM. 45 



is, bewijzen dunkt mij de volgende feiten. De laag klei, welke het diluviale 

 zand van 1.5 tot 9 d.M. bedekt, bevat veel chloornatrium en sulphaat. Bij 

 het boren van eene wel door eene Nortonpijp, werd tot 40 meters diepte steeds 

 brak water opgepompt. Na de droogmaking werd een sterke kwel in den 

 polder waargenomen; het water in de slooten werd brak. Toen het water in 

 een gedeelte der polders werd af gedamd en dus een langeren tijd met de aarde 

 in aanraking bleef, zonder weggepompt te worden, werd de brakheid veel sterker. 



De ondergrond moet dus met andere zouthoudende lagen in het aliuvium of 

 met de zee in gemeenschap staan. 



Yóór de droogmaking schijnt de kleilaag, en ook de druk van het water in 

 het meer, het kwellen van het brakke grondwater genoegzaam tegengehouden 

 te hebben, zoodat het bovenwater, hetwelk door het zakwater uit de diluviale 

 omgeving en door den regen gevoed werd, zoet kon blijven. 



Na het droogmalen en het schieten der slooten kreeg het brakke water uit 

 den ondergrond de overhand. De toetreding der lucht bracht het kwaad aan 

 den dag, hetwelk zich in de onderste laag gevormd had, waar rietoverblijfselen 

 met brak water gedrenkt waren geweest. 



Het Naarder Meer is daarom zulk een belangrijk voorbeeld, wijl daarin de 

 geheele laag rietzodde, die de oorzaak van het verschijnsel is, nog aanwezig is. 



Haarlemmer meer polder (kaart III). In den Haarlemmermeerpolder, sinds 

 1854 droog gekomen, is mij het best bekend een deel der zure lagen aan den 

 westelijken rand (tegenover Bennebroek in de sectiën N. Kavels 1 tot 6 en 

 I. Kavels 18 — 20). Ik heb deze vroeger uitvoerig beschreven l ). De zure laag 

 van veen en klei of van klei alleen ligt aan de oppervlakte ; zij is nog 1 M. 

 of minder dik en gaat in vruchtbare blauwe klei met koolzure kalk over. Het 

 is duidelijk dat ook deze zure laag op dezelfde wijze moet ontstaan zijn als 

 die in het IJ. Immers op eene oude gedrukte kaart van het waterschap Rhijn- 

 land 2 ) vond ik dat hier ter plaatse nog in 1531 het land boven water heeft 

 gelegen en tusschen 1531 — 1591 allengs door afslag is verdwenen. 



Op het hier bijgevoegde kaartje, aan Bolstra's kaart ontleend, zijn de zure 

 plekken aangegeven 3 ). De zure bodem dus, die in 1855 werd drooggelegd, is 



i) Scheik. Verh. en Onderz. III, 2, blz. 218 — 221; ook in Bodenuntersuchungen, Seite 302. 



' 2 ) „Afbeeldinge van Khijnlands Waterstaat." Deze kaart is door den landmeter Melchior Bolstba 

 in 1740 geteekend. Hij heeft daarbij gebruik gemaakt van vroeger gedrukte kaarten van 1531, 1591, 

 1610 en van het Rhijnlandskaartboek van 1687. De grenzen van 1740 zijn door hem zelveu gemeten. 



3 ) De plaatsen van welke ik de grondgesteldheid heb aangegeven in mijne vroegere verhandeling 

 (blz. 219 en 220) zijn op dit kaartje aangegeven (sectie N, kavel 1 — 5), sectie I, kavel 18 en sectie M. 



