48 DE SAMENSTELLING EN VORMING VAN DE ZURE GRONDEN 



of heeft de vorming op moerassige en met riet begroeide plekken onafgebroken 

 plaats gehad, omdat uit den ondergrond een water opwelt hetwelk met de zee 

 in gemeenschap staat en dus brakwaterzouten aanvoert? Het laatste is zeker 

 het waarschijnlijkste. Merkwaardig is het zeker dat chloruren en sulphaten in 

 dezen ondergrond nog altijd in zulk eene ruime hoeveelheid, zelfs in de bovenste 

 laag (van 0.2 tot 1 M.), voorkomen. 



Ofschoon het vreemd moge schijnen, dat in dit oudste alluviale gedeelte der 

 provincie, ver van de zee afgelegen, zure gronden voorkomen, zoo blijkt, dat 

 juist daar op vele plekken de voorwaarden voor de vorming van het ijzersul- 

 phaat aanwezig waren. 



4. Makkummermeer in Friesland. 



Dit Meer is in 1878 drooggemaakt. Een gedeelte, waar thans de ondergrond 

 van eenen weggeslagen bodem blijkbaar boven ligt, is zeer zuur. Deze grond 

 is vol gips en ijzersulphaat. 



Aan de steile kanten nam ik overal op eene zekere diepte eenen rand waar 

 van gelen uitslag onder de klei of het veen der (hier niet weggeslagen) boven- 

 laag. Dit stuk draagt nog den naam van Meerwal, en uit oude kaarten blijkt 

 dat het Makkummermeer met de Zuiderzee verbonden is geweest, zoodat de 

 met riet begroeide oevers met brak water bespoeld werden. Een deel daarvan 

 is afgeslagen en zoo is de zure onderlaag bloot gekomen. Ook hier heeft dus 

 de ijzersulphaatvorming op eene zekere diepte onder de met riet begroeide op- 

 pervlakte plaats gehad. 



5. De Zuiderzee (bezuiden de lijn Enkhuizen, Urk, Kampen) en het 

 Wieringermeer (tusschen Wieringen en de Noord-Hollandsche kust). 



In deze binnenzee is in de laatste eeuwen eene nieuwe kleilaag van 1 — 3 

 Meters afgezet. Zure aarde is dan ook nergens door mij aangetroffen in de 

 monsters der vijfhonderd boringen, dan alleen op eene enkele ondiepe plaats, 

 zooals bij de Abbert, eene zandplaat. 



Evenwel is het mogelijk dat langs de kust van Noord-Holland hier of daar 

 overblijfselen liggen van klei- en veenlagen waarop vroeger riet heeft gegroeid, 

 zoodat pyriet is gevormd l ) 7 terwijl de koolzure kalk uitgespoeld is. 



') Langs de Noord-Hollandsche kust bij Hoorn, in het Hoornsche hop, ligt de blauwe klei iets 

 hooger onder het overblijfsel der oude veenlaag; enkele monsters van die blauwe klei uit het bovenste 

 gedeelte der laag (dus grenzende aan het veen), met veendeelen gemengd en beroofd van koolzure 

 kalk, waren zuur. 



