IN HET NEDERLANDSCH ALLUVIUM. 67 



Ik heb Dr. Giltay verzocht om te onderzoeken, of eenige zwavel mikrosko- 

 pisch te ontdekken ware. Dat de zwavel in den bodem ontstaan kan uit de 

 reductie van sulphaten door de werking van organismen, hebben Etard en 

 Olivier *) en Planchud 3 ) aangetoond. Als Algen (zooals Beggiatoa, eene 

 blauwe Oscillaria en eene Ulothrix) in gips- of natriumsulphaathoudende wateren 

 groeien, vertoonen zij binnen het protoplasma der cellen korreltjes van zwavel. 

 Deze verdwijnen weder als de algen overgebracht worden in water zonder sul- 

 phaten. De zwavel vorm ing houdt op zoodra de organismen door chloroform 

 of carbolzuur gedood zijn. De zwavelkorreltjes zijn in zwavelkoolstof oplos- 

 baar. Dr. Giltay deelt mij echter mede: „ik heb geene plantenorganismen, 

 die korreltjes bevatten van het kenmerkende uiterlijk van zwavel, kunnen ont- 

 dekken". Voor het oogenblik moeten wij dus veronderstellen, dat de zwavel 

 als eene zwavelhoudende organische stof aanwezig is. Zij lost in kali op ; 

 want toen eenige grammen van I 6 (darg op 1.5 M.), die lang vochtig hadden 

 gestaan aan de lucht — zoodat een groot gedeelte van het Fe S 2 zich geoxy- 

 deerd had — met zoutzuur uitgetrokken waren en vervolgens met kali, werd 

 in de alkalische oplossing (na oxydatie) gevonden eene hoeveelheid van 2.5 pCt. 

 S0 3 , beantwoordende aan 1 pCt. S. Vroeger was gevonden 1.2 pCt. S. 



Deze zwavel vormt zich voornamelijk bij aanwezigheid van veel veenstof. 

 De veenrijkste monsters bevatten de meeste zwavel. 



III. Omzetting en beweging der bestanddeelen. 



Na de beschouwing van de eigenaardige bestanddeelen der zure klei, volgt 

 nu hetgeen ik, uit de vergelijking der analysen der opvolgende lagen met de 

 analyse van versch slib (uit IJ en Zuiderzee), meen te kunnen afleiden ten 

 opzichte der chemische beweging — omzetting, afzetting en verwijdering der be- 

 standdeelen — , die in die klei hebben plaats gehad. 



Wij moeten daarbij reeds dadelijk in het oog houden, dat er pyriet ge- 

 vormd is uit de sulphaten van het zeewater en het ijzer van de aarde, en 

 dat als de pyriet weder geoxydeerd is, daaruit ten slotte ferrisulphaat en zwa- 

 velzuur ontstaan zijn. 



') C. E. 1882—95—846. 



2 ) C. R. 1882—95—1363. Uittreksel in Centralblatt f. Agric. Chemie, 1883, S. 84. 



