IN HET NEDERLANDSCH ALLUVIUM. 75 



Uit dit overzicht blijkt ten duidelijkste, dat de geheele hoeveelheid koolzure 

 kalk, die in de versche klei voorhanden was, uit de bovenlaag is opgelost en 

 weggespoeld, zooals in het algemeen bij alle oudere Heigronden gevonden is l ). 

 Deze uitspoeling heeft zich in verloop van tijd in de diepere lagen voortgezet. 

 De geheele hoeveelheid nog aanwezige kalk bedraagt slechts een klein deel van 

 de oorspronkelijke hoeveelheid kalk ; zij is ook slechts voor een deel aequivalent 

 aan de aanwezige zwavel, ja bij grootere ophooping van zwavel slechts aan 

 een klein deel daarvan. Yan de aanwezige kalk is slechts een deel als gips, 

 een ander deel als humaat aanwezig. 



Het gehalte aan gips is zeer ongelijk. Ofschoon al weder moet opgemerkt 

 worden : dat de opgegeven hoeveelheid gips, door water uit de aarde opgelost, 

 niet geheel dekt wat in de aarde werkelijk aanwezig is in haren natuurlijken 

 (dat is: meer of minder vochtigen) toestand, omdat door de werking van veel 

 water wisselingen tusschen de bases van de oplosbare zouten en die van het 

 zeolithische kleigedeelte en het humaat kunnen plaats hebben : — zoo kunnen 

 de cijfers toch voor ons doel dienen. 



Het blijkt, dat de gips in het bovenste gedeelte der zure laag gering is, in 

 het dieper liggende gedeelte wel grooter dan in de versche IJklei, maar toch 

 niet altijd belangrijk grooter. De meeste gips werd gevonden in de veenlaag 

 onder III 2 en het veen van het eilandje Buiten-Heyning in het IJ, en in de 

 blauwe (aan koolzure kalk rijke) klei onder zure klei in den Haarlemmermeer- 

 polder. Dit bewijst er voor dat de kalk van de gips, die door het zeewater 

 wordt aangevoerd en aan het reductieproces (zie boven blz. 69 tot 72) deelneemt, 

 zich naar beneden beweegt. 



Het humaat van kalk neemt ongetwijfeld toe in de zure laag, naarmate deze 

 dieper ligt en ook naarmate zij rijker is aan veendeelen. 



Wanneer men eens aannam dat al het zwavelzuur, hetwelk in den loop 

 des tijds uit het zeewater in den bodem omgezet en vastgelegd wordt, aan kalk 

 gebonden ware — zoodat daaruit dan aan het einde der omzettingen koolzure 

 kalk zou geworden zijn — dan is de hoeveelheid verdwenen kalk zeer groot. 

 Yan de oorspronkelijk aanwezige kalk — 14 tot 22 Aeq. — , en van de aan- 

 gevoerde 5 tot 40 Aeq. kalk (alle S0 3 aan Ca O gebonden gedacht) zijn slechts 

 1 tot 7 Aeq. over. Yan dat overgeblevene is nog een deel aan humusstoffen 

 gebonden. 



') Zie daarover uitvoerig de bepalingen van het koolzure kalkgehalte ia bovengrond en ondergrond 

 der Dollardpolders, in de boven reeds aangehaalde verhandeling Bouwstoffen, bladz. (68 — 72). Voor 

 1 pCt. verlies aan Ca O als koolzure kalk verloopen ongeveer 40 jaren. 



* 



