IN HET NEDERLANDSCH ALLUVIUM. 87 



geene cijfers van slibbing voorhanden zijn en evenmin van de in water oplos- 

 bare zouten, zoo moet ik mij, ter vergelijking met mijne analysen, bepalen tot 

 de berekening van het silicaat op de volgende wijze: 



Aftrekkende het chloor, het zwavelzuur, het koolzuur, de zwavel, het phos- 

 phorzuur, zooveel kalk en natron als noodig is om de drie eersten te verzadigen, 

 de organische stof, en het water, en vervolgens de overige bestanddeelen op 

 honderd berekenende, verkrijg ik de volgende cijfers, — waarbij ik die van zure 

 spierklei van den uiterwaard N in het IJ, die van versche klei uit het IJ, en 

 die van versche ligtste klei uit de Zuiderzee voeg, allen op dezelfde wijze be- 

 rekend. Zie Tafel IX. 



In deze cijfers kan ik even zoo goed lezen, dat van Yirchow's vier aarden 

 de Dargmaibolt II de zwaarste klei is, en Dargmaibolt I de ligtste, als dat de 

 eerste uit de tweede door verweering ontstaan is. Om de vier aarden te kun- 

 nen vergelijken, zoude de verhouding van Si 2 tot Al 2 3 bij allen dezelfde 

 moeten wezen, tenzij men wilde aannemen, dat zooveel kiezelzuur uit de onderste 

 laag weggevoerd is, als aan de meerdere ver weering van het silicaat, vergeleken 

 met het silicaat in de bovenste laag, zou beantwoorden. 



Zonder eene slibbing uit te voeren kan deze gevolgtrekking zeker niet gemaakt 

 worden. Bovendien zou men moeten aannemen, dat de verhouding van kiezelzuur 

 tot aluinaarde gedaald ware van 7.3 : 1 op 4.3 : 1. Is dit waarschijnlijk? 



Is het niet waarschijnlijker dat de kleisoorten ook oorspronkelijk in samen- 

 stelling hebben verschild, toen zij werden gevormd ? 



Neemt men het laatste aan, en rangschikt men de aarden diensvolgens — 

 dus naar het afnemend gehalte aan Al 3 3 , en het toenemend gehalte aan 

 Si 2 - nevens de zure spierklei (IY 4), de versehe 1 Jklei en de versche zeer 

 ligte klei uit het Wieringermeer, dan komen de volgende regelmatigheden voor 

 den dag. 



Het ijzer neemt af als de zwaarte afneemt, voor zoover het niet in de zure 

 aarde opgehoopt is. 



De aluinaarde houdt ook gelijken tred met de zwaarte, en wel in het door 

 zoutzuur en zwavelzuur ontleedbare silicaat. Die regelmatigheid zou ook voor 

 de in zoutzuur oplosbare aluinaarde voor den dag komen, indien ik de aarde 

 niet met sterker zoutzuur en gedurende langeren tijd uitgetrokken had dan 

 Virchow. 



Daarentegen neemt de hoeveelheid aluinaarde in het onoplosbare silicaat toe 

 als de zwaarte afneemt (alleen het cijfer der Kuhlaarde zou wat lager moeten 

 zijn); meer zand sluit meer onverweerde veldspathachtige mineraalbrokjes in, 

 en bevat dus meer aluinaarde. 



