IN HET NEDERLANDSCH ALLUVIUM. 93 



dit water moge zijn — daaruit in een lang tijdsverloop opgenomen? In het 

 vastleggen van iizeroxyde als pyriet zou dan de verklaring moeten gezocht wor- 

 den, waarom die aan ijzeroxydoxydule verarmde klei uit het water het spoor 

 ijzer kan opnemen, hetwelk het bevat. Dat uit hoogst verdunde oplossingen in 

 de natuur zekere bestanddeelen plaatselijk kunnen opgehoopt en afgezet worden 

 als aders, knollen, kristalletjes, bijv. : mangaanoxydule als Mn 2 , koperoxyde 

 als Cu 2 S, boorzuur als Boraciet, phosphorzuur als Yivianiet enz. enz., daarop 

 is in den laatsten tijd door Dieulafait en anderen opmerkzaam gemaakt. 



De oorspronkelijk aanwezige koolzure kalk is opgelost en uitgespoeld. De 

 groote hoeveelheid plantaardige overblijfselen hebben ongetwijfeld die oplossing 

 bevorderd door de voortbrenging van veel koolzuur bij hunne ontbinding. 



Bovendien is het uit de analysen gebleken, dat de bases (Ca O, Mg O, Na 2 0, 

 K 2 O), die aan dat zwavelzuur gebonden zijn geweest, hetwelk uit het zeewater 

 is opgenomen en welks zwavel is vastgelegd, grootendeels verdwenen zijn. In 

 het midden latende of zwavelzure alkalische-aarde, dan wel zwavelzuur alkali 

 het meest gereduceerd is, zoo is het zeker dat bij de reductie tot sulphuren, 

 en de omzetting dezer met het ijzeroxyde (oxydule) tot pyriet: de bases tot 

 koolzure zouten zijn geworden. Zijn zij door de aarde vastgelegd, dan moet 

 eene vermeerdering gevonden zijn. Die vermeerdering wordt alleen in de diepere 

 lagen darg en veen gevonden, in zooverre daar meer kalk aan humuszuur ge- 

 bonden voorkomt, en meer in water oplosbaar magnesia- en alkalizout. Het 

 grootste gedeelte echter ontbreekt, en is dus weggespoeld. Daar de hoogere 

 lagen niet armer aan kali en magnesia zijn geworden, en de diepere iets 

 rijker, zoo moet die vermeerdering ten slotte afkomstig zijn van de omgezette 

 sulphaten. 



De tweede phase in het proces is de oxydatie van de pyriet en de zwavel. 

 Ik meen dat men dwalen zoude, als men aannam dat de beide verschijnselen 

 volstrekt tot verschillende tijdperken behooren, en dus in het geheel niet gelijk- 

 tijdig plaats hebben. Wel heeft de reductie de overhand in den ondergrond, 

 zoolang de bodem in den toestand van moeras verkeert ; daarentegen de oxydatie, 

 als de bodem op afwatering wordt gelegd, en het water op eene zekere diepte 

 beneden het maaiveld wordt gehouden. Als de zure laag blootgelegd en tot 

 bovengrond wordt, hetzij door afgraving (Buitendijksland van den Noordpolder 

 IJ), hetzij door afspoeling (de eilandjes in het IJ), dan wordt allengs de geheele 

 oxydatie voltooid (II, III). Maar ook in den tijd dat de bodem een moeras 

 is, kan plaatselijk de oxydatie door de indringende luchtzuurstof niet geheel 

 ontbreken, zoodat hier en daar ijzersulphaat uit het vroeger gevormde pyriet 

 ontstaat ; dit geldt vooral voor het bovenste gedeelte der laag. Men vindt nevens 



