DE GESLACHTSGENERATIE DER GLEICHENIACEEËN. 17 
en in de genoemde figuren 10, 11 en 12 afgebeeld zijn, echter in alle bijzon- 
derheden bij de verschillende Gleichenia-sporen, welker wanden geheel door- 
schijnend zijn, waargenomen, en daarna hetzelfde teruggevonden bij andere 
Varensporen, welker wand toeliet de veranderingen in den inhoud te onder- 
scheiden, o. a. bij de groote sporen van Ceratopteris thalictroides. Mijne voor- 
stelling van den gang der ontwikkeling in het eerste stadium van het kiemings- 
proces der Varens in het algemeen is dan ook deze: „Niet de binnenste laag 
van den oorspronkelijken wand der spoor, gewoonlijk intine of endosporium 
geheeten, wordt de wand der eerste prothalliumcel of van het eerste rhizoïd, 
maar uit den protoplasma-inhoud wordt vóór het opengaan der spoor een nieuwe 
cellulose-wand afgescheiden, die tengevolge van den turgor der cel zich eng 
aansluit tegen den binnenwand der spoor. De vorming van dit cellulose-mem- 
braan geschiedt op de gewone wijze uit het protoplasma, zooals die door Hor- 
MEISTER, STRASBURGER e. a. uitvoerig beschreven is. De ontstane cellulose-wand 
vergroot zich door intussusceptie als gewoonlijk en komt, na het opengaan der 
spoor, als wand der papil te voorschijn. Hij kan daarna in sommige gevallen 
nog aanzienlijk in grootte toenemen, getuigen de gekiemde sporen van Angio- 
pteris en Marattia (LuersseN Mitth. a. d. ges. Bot. 1. 330. JONKMAN, Bot. Zeit. 
1878. p. 136), waar de eerste prothalliumeel den inhoud der spoor 5—10 ma- 
len in grootte overtreft”. 
De in bovenstaande woorden gegeven beschrijving van het kiemingsproces der 
Varensporen heb ik reeds in 1870 bekend gemaakt in de Bot. Zeitung (Bd. 
XXXVII 1879, pag. 441 sqq.) en eenigszins uitvoeriger en met afbeeldingen voor- 
zien in Verslagen en meded. d. Kon. Akad. van Wet. Afd. Natuurk. 2de Reeks, 
(Dl. XIV, pag. 320) en Archives Neerland. (Tom XIV, pag. 347). In deze opstellen 
heb ik uitvoerig de gronden voor mijne beschouwing uiteengezet, en tevens den- 
zelfden ontwikkelingsgang aangenomen voor de kieming van andere Cryptoga- 
mensporen, met aanwijzing dat de door verschillende natuuronderzoekers daarvan 
gegeven beschrijvingen geheel met die voorstelling in overeenstemming zijn. 
Ik zoude naar bovengenoemde opstellen mogen verwijzen voor de gronden 
mijner beschouwingswijze, welke weinige jaren later ook door SADEBECK in zijne 
groote verhandeling over „de Vaateryptogamen” (in SCHENK Handbuch der 
Botanik 1881. Bd. 1, p. 235 sqq) met waardeering is overgenomen, ware het 
niet, dat latere tegenspraak mij noodzaakte mijne zienswijze nader te verdedigen. 
In 1884 heeft namelijk de onlangs der wetenschap ontvallen Dr. LrrTGEB in 
een afzonderlijk werkje (getiteld „Ueber Bau und Entwicklung der Sporenhänte 
und deren Verhalten bei der Keimung”’, Gräz 1884) zeer uitvoerig den bouw, 
de vorming en de verandering der spoorwanden van Lever en Loofmossen be- 
B3 
NATUURK. VERH. DER KONINKL. AKADEMIE. DEEL XXVIII. 
