DE GESLACHTSGENERATIE DER GLEICHENIACEEËN. 33 
zijden omgeven is, groeien de verschillende cellen nog voort, terwijl de groene 
kleurstof allengs verdwijnt; daarbij kan het beloop der wanden, wanneer, zoo 
als gewoonlijk, de turgor toeneemt, nog meer of minder gewijzigd worden, al 
behoudt ook het antheridium in zijn geheel ongeveer de gedaante van eene 
spheer. Celdeelingen hebben daarna nog plaats in de koepelcel en in de cen- 
traalcel. De eerstgenoemde splitst zich door een op haren gewelfden buitenwand 
nagenoeg kringvormig geplaatsten wand in eene bovenste wandcel en in eene 
dekselcel; fig. 52 bij a en b en fig. 53 geven hiervan voorbeelden. De centraalcel, 
die de moedercel is van al de spermatozoïden, welke het antheridium voortbrengt, 
vult zich met eene groote hoeveelheid dicht en ondoorschijnend protoplasma, 
waarbij hare wanden naar buiten sterk convex worden, en deelt zich daarop 
herhaaldelijk. Eerst vindt men 2, dan 4, 8, 16 en meer dochtercellen als pro- 
duct daarvan. Zoo vertoonen ons fig. 615 en 62c eene beginnende deeling der 
eentraalcel in twee dochtercellen, fig. 60c zelfs in vier, vóór de vorming der 
dekselcel. Verder vindt men in fig. 565 de centraaleel op de doorsnede in vier 
gedeeld, en in figg. 62 d, 65, 66 en 67 voorbeelden van verdere deelingen, waarbij: 
in de drie laatstgenoemde figuren door de dikte der wanden de successieve dee- 
lingen zijn aangeduid. Het voorkomen der bijna volwassen, doch nog gesloten 
antheridiën is dan, zoo als figg. 84 en 54 doen zien: alle cellen zijn sterk tur- 
gescent en het antheridium wordt meer en meer kogelrond, totdat de dekselcel 
loslaat, waardoor aan de inmiddels in de centraalcel gevormde spermatozoïden 
een uitweg naar buiten wordt gegeven, wanneer tevens, gelijk gewoonlijk ge- 
schiedt, door dat loslaten een deel van den wand der centraalcel geresorbeerd 
of verwijderd wordt. 
Ik heb dit opengaan der antheridiën en uittreden der spermatozoïden bij 
Gleicheniaceeën, evenals bij andere Varens, herhaaldelijk zien plaats hebben, 
wanneer met het rijpe antheridium een droppel water in aanraking kwam. Bin- 
nen weinige minuten had dan in de wandcellen de aanzienlijke opneming van 
water door osmose een krachtigen turgor ten gevolge, waardoor de vormen dezer 
cellen veranderd en vooral aan de binnenzijde tegen de centraalcel aan zeer 
convex werden. Het antheridium verkreeg de gedaante als in fig. 55 en weldra 
werd, na opening der dekselcel, de inhoud der centraalcel, nam. de spermato- 
zoïden, naar buiten geworpen. Het geopende en geledigde antheridium verkreeg 
dan een vorm als in fig. 475. Het uittreden der spermatozoïden heeft gewoonlijk 
plaats op deze wijze, dat zij één voor één door de opening naar buiten komen en 
in de onmiddellijke nabijheid van het antheridium blijven liggen, terwijl tusschen 
het uittreden van de op elkander volgenden aanvankelijk onderdeelen van secon- 
den, maar later meer seconden tijds verloopen. Alleen wanneer de osmotische 
B 5 
NATUURK. VERI. DER KONINKT. AKADEMIE. DEEL XXVIII. 
