DE GESLACHTSGENERATIE DER GLEICHENIACEEËN. 41 
omstandigheden voorkomt. Het is bekend dat bij vele Varens en ook bij andere 
Oryptogamen in armoedigen toestand zich vaak alleen mannelijke voortplan- 
tingsorganen vormen. Zoo heb ik dit zelfs bij Algen gezien en in mijne 
verhandeling over Sphaeroplea annulina beschreven, maar hier geldt het 
een geheel ander geval. Bij Gleichenia komt het voor, dat krachtig ontwikkelde 
prothalliën van aanzienlijke grootte alleen of bijna alleen archegoniën vormen. 
Ben merkwaardig verschijnsel van Apandrie alzoo, dat, volgens de Bary (Ueber 
Apogame Farne u. s. w. Bot. Zeit. 1878. pag. 449 sqq.), bij Varens nog niet waar- 
genomen is. Een voorbeeld daarvan vindt men in fig. 43, alwaar van Gleichenia 
rupestris een oud, herhaaldelijk tweelappig ingesneden prothallium naar het 
leven is afgebeeld, dat midden op de ondervlakte en onderaan tusschen de tal- 
rijke rhizoiden een aantal volwassen archegoniën, en bovendien hooger op, 
bij #, onderscheiden jonge archegoniën bezit, maar dat op zijne geheele opper- 
vlakte slechts één enkel antheridium, onderaan op één der zijvleugels, bij anth., 
doet zien. 
Merkwaardiger nog is een ander geval, dat zich bij Gleichenia circinata 
var. microphylla heeft voorgedaan. Bij die culturen, waarvan boven gesproken ’ 
is, en waar zich zeer groote prothallia te midden van kleinere met jonge plantjes 
bevonden, trof ik er ook, waar het kussen vol was met archegoniën zonder 
dat een enkel antheridium te zien was. Van die talrijke archegoniën van ver- 
schillenden leeftijd was geen enkel bevrucht. Van een zoodanig prothallium 
zijn, na insluiting in paraffine, volgens de voorschriften door Dr. Morr gegeven, 
met den microtoom talrijke doorsneden gemaakt en met saffranine ge- 
kleurd. Bij nauwkeurig onderzoek bleken de archegoniën geheel normaal ge- 
bouwd te zijn, maar nergens was eene bevruchte eicel te ontdekken, hoewel 
het prothallium was gegroeid te midden van anderen van dezelfde species, rij- 
kelijk van antheridiën voorzien. 
Eindelijk heb ik bij Gleichenia eene derde, hoogst merkwaardige afwijking 
gevonden, die ik eene algemeene proliferatie zou willen noemen. Onder de groo- 
tere prothallia van Gleichenia circinata, var. microphylla, was één gedeeltelijk 
afgestorven, welk afsterven, gelijk gewoonlijk bij Varenprothallia, begon aan de 
basis en allengs van cel tot cel uit het midden naar den omtrek voortging. 
Uit de nog levende, chlorophyllhoudende cellen aan den rand van het boven- 
gedeelte van het prothallium waren nu een aantal jonge uitspruitsels of secun- 
daire prothalliën van de meest grillige vormen ontstaan, sommigen draadvormig, 
al of niet vertakt, anderen meer knotsvormig, weder anderen naderende tot 
den hartvorm. Op deze prothalliën vertoonden zich aan de uiteinden der draden, 
en ook zijdelings aan de takken, antheridiën in allerlei toestanden van ontwik- 
B 6 
NATUURK. VERH. DER KONINKL. AKADEMIE. DEEL XXVIII. 
