( 131 ) 



ganisnie ; — dan eens als eene scheikundige verbinding, een 

 of ander gas (moeras-ga s), — of wel als eene fijn verdeelde, 

 rottende stof van plantaardigen oorsprong, — terwijl in den 

 jongsten tijd van vele zijden de stelling wordt verdedigd, dat 

 men die stof veeleer als kiemen van plantaardige organismen te 

 beschouwen heeft, zoodat dan ook thans door een goed deel der 

 geneeskundigen de malaria-ziekten tot de infectie-ziekten gere- 

 kend worden. Het ontbreekt evenwel uiet aan bestrijders van 

 de leer een er specifieke oorzaak, die in plaats van zoodanig gif 

 meer algemeene oorzaken ter verklaring van het ontstaan der 

 koortsen, zooals eigenaardige veranderingen in de electriciteit der 

 lucht, aannemen : terwijl anderen het verschil van de hooge tem- 

 peratuur van den dag met de koude van den avond en den nacht, 

 in verband met de vochtigheid van den dampkring, voldoende 

 achten ter verklaring van het ontstaan der moeraskoortsen. 



Dat men bij dit verschil van meeningen beter doet de ver- 

 spreiding van een moerasgif, als oorzaak van de verbreiding der 

 ziekte, niet tot grondslag zijner beschouwing omtrent de ge- 

 volgen van de droogmaking aan te nemen, ligt voor de hand. 

 Wij wijzen opzettelijk daarop, omdat zoo ligt de voorstelling 

 van eene uitstrooijing van verderfelijke zaden uit een bepaald 

 punt, waar de moerasuitwasemingen ontstaan, zich op den 

 voorgrond dringt bij de beoordeeling van het gevaar, dat nabij - 

 en verder afgelegen plaatsen bedreigt. 



Dat er eene oorzakelijke verhouding bestaat tusschen de 

 malaria-ziekten en de gesteldheid van den bodem der streek 

 waar zij heersenen, is een feit dat boven twijfel verheven is. 

 De grenzen der epidemieën zijn door de eigenaardigheid van den 

 bodem afgeteekend : die ziekten zijn aan de plaatselijke om- 

 standigheden van den bodem gebonden; zoo ziet men, dat in 

 ons land de hooggelegen zandstreken daarvan bevrijd blijven. 



Maar hoe verhoudt zich nu de verspreiding der ziekten, uit- 

 gaande van eene plaats, waar de schadelijke invloeden in hooge 

 mate aanwezig zijn, over eene streek, die wel vatbaar is voor 

 malaria-ziekten, doch waar die invloeden op een gegeven tijd 

 minder ontwikkeld zijn ? De omstandigheid, dat men de verbrei - 

 ding slechts kan gadeslaan in streken, die op zich zelve ge- 

 schikt zijn tot ontwikkeling der schadelijke uitwasemingen, 



