( 133 ) 



andere epidemische ziekten daaraan hebben, tot de hevigheid 

 der epidemie besluiten ; al kan men omtrent den tijd van 

 haar eerste optreden in de verschillende plaatsen met deze 

 methode geen zekerheid verkrijgen. 



De vrij talrijke epidemiologische geschriften, die in ons land 

 na 1842 zijn verschenen, geven wel eene te waardeeren aanwij- 

 zing omtrent den aard en het optreden der epidemieën die sinds 

 dien tijd hebben geheerscht, maar zij stellen ons niet in staat 

 om over de uitbreiding der malaria- epidemieën en hare hevigheid 

 op verschillende plaatsen een juist oordeel te vellen. Dat voor 

 vroegere jaren de daarvoor noodige gegevens nog veel meer te 

 wenschen overlaten, ligt voor de hand. 



Bevreemden kan het nu niet in het rapport van de hee- 

 ren penn en lubach te lezen, dat hunne geschiedkundige na 

 sporingen tot geen voldoende uitkomsten geleid hebben. Op 

 blz. 158 van hun rapport leest men: //Yoor zoover ons 

 //de middelen daartoe ten dienste stonden, en de tijd, waarover 

 „wij te beschikken hadden, dit toeliet, hebben wij naauwkeu- 

 //rig nagegaan, welke malaria-ziekten in ons vaderland (waar- 

 omtrent wij de meeste gegevens vonden), in de 16 e , 17 e , 

 //18 e en 19 e eeuw epidemisch geheerscht hebben, en of die 

 //epidemieën zamenvielen met de uitvoering en voltooijing 

 //van belangrijke droogmakerijen of wel met voorafgegane over- 

 „ stroomingen, die men na het ailoopen en uitmalen van het 

 //water, in hare gevolgen met droogmakerijen vrij wel gelijk 

 //kan stellen. 



//Wij hebben de feiten, daarop betrekkelijk, in een overzigt 

 //verzameld, waarin wij echter alleen datgene hebben opgeno- 

 „men, wat eenigermate voor het gevaar van droogmakerijen 

 „enz. zou kunnen pleiten. 



//Dat onderzoek heeft, wij moeten het erkennen, niet tot 

 //een afdoend resultaat geleid. Mogen al verschillende epide- 

 //mieën van malariaziekten zamen vallen met tijdvakken, waarin 

 //indijkingen of droogmakerijen hebben plaats gehad, het valt 

 //niet te ontkennen, dat zeker vrij wat standvastiger de drooge 

 i/heete zomers, zonder, zoowel als met voorafgaande droogma- 

 kerijen of overstroomingen, met die ziekten gepaard gingen. 



//Wij zullen in het bijzonder de feiten uit de 16e, 17^ e n 



