( 136 ) 



het geheele jaar door, vele anderendaagsche en derdendaagsche 

 koortsen voorkwamen, meestal onder den minderen stand; te 

 Utrecht namen de koortsen in het najaar sterk toe en begon- 

 nen de voorjaarskoortsen al vroeg ; in Zeeland wordt op ver- 

 meerdering der koortsen gewezen, enz. Was dus het jaar 1855 

 niet zoo geheel gunstig te noemen, dan vervalt daarmede de 

 gevolgtrekking, afgeleid uit de vergelijking van dit jaar met 

 1857 en de beide volgende jaren. 



Wij brengen hierbij in herinnering dat 1854 als een koorts- 

 jaar voor verschillende plaatsen van Noord-Holland wordt be- 

 stempeld . Met name worden genoemd Zaandam en Enkhuizen 

 als vroeger, Haarlem en Hoorn als later aangetast. Yan Enk- 

 huizen lezen wij in het provinciale verslag, dat zich tegen het 

 eind van Augustus de epidemie eensklaps openbaarde, die zich 

 als het ware in een oogenblik over de geheele stad en het 

 noord-oostelijk gedeelte vau het ressort uitstrekte en tot in de 

 maand November aanhield. 



"Daar intusschen dit punt van zulk een overwegend belang 

 geacht moet worden, hebben wij gemeend de gevolgen van de 

 droogmaking van het Haarlemmermeer aan een opzettelijk on- 

 derzoek te moeten onderwerpen ; hetgeen daarom te meer ge- 

 vorderd mag worden, omdat wij hier althans over meerdere en 

 betere gegevens kunnen beschikken, wel is waar niet betreffende 

 het ziek te-cijfer, maar toch voor de ster ft e-statistiek. Wij 

 hebben te dien einde de omgeving van het Haarlemmermeer ver- 

 deeld in strooken, die elk slechts eenige gemeenten bevatten, en 

 daarvoor de jaarlijksche sterftecijfers op 1000 inwoners berekend. 



Voor Noord-Holland : de Duinstreek, met de gemeenten Wijk 

 aan Zee en Duin, Velsen, Bloemeudaal, Zand voort en Schoten ; 

 de Noordkant van het IJ met de gemeenten Eansdorp, Schel- 

 lingwoude, Nieuwendam, Buiksloot, Landsmeer, Oost- en West- 

 Zaan, Assendelft en Beverwijk; de Westrand van het Haar- 

 lemmermeer met Spaarndam, Spaarnwoude, Houtrijk en Po- 

 lanen, Haarlemmerlied e, Zuidschalkwijk, Heemstede en Ben- 

 nebroek ; de Oostrand, met de gemeenten Sloten, Aalsmeer en 

 Leimuiden ; de Amstelstrook met de gemeenten Uithoorn , 

 Nieuwer- en Ouder- Amstel, Watergraafsmeer en Diemen ; de 



