( 138 ) 



voor de gemeenten in JSToord-Holland ontbraken daartoe de ge- 

 gevens voor 1852. In de meeste provinciale verslagen wordt 

 de gespecificeerde opgave der gestorvenen voor elke gemeente 

 slechts gevonden na het jaar 1852 of 1853, in Zuid-Holland 

 eerst na het jaar 1864. Wij zouden de in Tabel I vereenigde 

 sterftecijfers dan ook niet zoo volledig hebben kunnen opge- 

 ven, zoo ons niet op welwillende wijze de ontbrekende gegevens 

 waren verstrekt. 



Wij hebben van de sterftecijfers het aantal der aan cholera 

 en pokken overledenen zooveel mogelijk afgetrokken. 



Ter vergelijking geven wij in Tabel II de jaarlijksche 

 sterfte voor verder afgelegen gedeelten van het rijk. Wij ko- 

 zen daarvoor de provincie Zeeland, een gedeelte van de pro- 

 vincie Friesland en een gedeelte van de provincie Groningen. 

 Wij hebben buitendien voor de provincie Zeeland de jaarlijk- 

 sche sterfte voor het zuidelijk gedeelte, namelijk O. en W. 

 Zeeuwsen Vlaanderen, en de eilanden N. en Z. Beveland over 

 een aantal jaren verzameld, zoo ook voor een gedeelte van 

 Zuid- Holland, namelijk voor den Hoekschen Waard of Beij er- 

 land, waarin de gemeenten Nieuw-, Oud- en Zuid-Beijerland, 

 Goudswaard, 's Gravendeel, Heiuenoord met Goidschalkoort, 

 Klaaswaal, Maasdam, Mijnsheerenlaud, Numansdorp, Piershil, 

 Puttershoek, Strijen en Westmaas liggen. 



Voor Friesland bepaalden wij ons tot het westelijk en het 

 noordelijk deel der provincie ; voor Groningen tot de noordelijke 

 helft. In dit gedeelte der provincie Friesland liggen de ge- 

 meenten : Baarderadeel, Barradeel, 't Bildt, Bolsward, Dantum- 

 adeel, Dokkum, Doniawerstal, Ferwerderadeel, Franeker, Fra- 

 nekeradeel, Gaasterland, Harlingen, Haskerland, Hemelumer 

 Oldephaart en Noordwolde, Hennaarderadeel, Hindelopen, Idaar- 

 deradeel, Kollumerland en Nieuwkruisland, Leeuwaarderadeel, 

 Lemsterland, Menaldumadeel, Oostdongeradeel, Rauwerderhem, 

 Sloten, Sneek, Stavoren, Utingeradeel, Westdongeradeel, Won- 

 seradeel, Workum, Wijmbritseradeel en IJlst. 



In het noordelijk deel van Groningen liggen de gemeenten: 

 Adorp, Aduard, Appingadam, Baflo, Bedum, Beerta, Bierum, - 

 Delfzijl, Eenrum, Ezinge, Finsterwolde, Grijpskerk, Hoogkerk, 

 IC 'intens, Kloosterburen, Leens, Loppersum, Middelstum, Mid- 



