( 139 ) 



wolde, Nieuweschans, Nieuwolda, Oldehove, Stedum, ten Boer, 

 Termunten, Uithuizen, Uithuizermeeden, Ulrum, Usquert, Warf- 

 fum, Winsum, 't Zandt en Zuidhorn. Yoor het platte land en de 

 stad Groningen zijn de sterftecijfers buitendien afzonderlijk op- 

 gegeven. Wij lieten de overige gedeelten dier provinciën buiten 

 rekening, omdat daar de malaria-ziekten slechts bij uitzondering 

 voorkomen en wij met de omgeving van het Haarlemmermeer 

 die streken wenschten te vergelijken, waarin de malaria- ziekten 

 endemisch zijn. In deze Tabel zijn voorts de sterftecijfers voor 

 Noord-Holland, voor de noordelijke en de zuidelijke helft dier 

 provincie en voor Amsterdam opgegeven. Ook hier werd reke- 

 ning gehouden met de toeneming der bevolking. In Tabel III 

 zijn de gebruikte bevolkingscijfers te vinden. De levenloos aan- 

 gegevenen werden ook in Tabel II van de sterftecijfers afge- 

 trokken. Bij gebrek van afzonderlijke opgave der doodgeborenen 

 werd echter voor de jaren 1840— 51 voor Zeeland 2.4 van 

 de bruto sterftecijfers op 1000 berekend, afgetrokken, waar- 

 door trouwens slechts kleine fouten kunnen veroorzaakt zijn. 

 Het aantal der aan pokken gestorvenen werd niet afgetrokken ; 

 het aantal der aan cholera gestorvenen alleen voor den Hoek- 

 schen Waard. 



Bij de beschouwing der twee eerste tabellen valt onmiddel- 

 lijk in het oog, dat elke provincie, elke kleinere landstrook 

 en elke stad haar eigen gemiddeld sterftecijfer heeft. In som- 

 mige kolommen komen in het algemeen hoogere, in andere 

 lagere sterftecijfers voor, en al bestaan er enkele uitzonde- 

 ringen, in het algemeen mag men zeggen, dat in het vrij 

 groote tijdsverloop, waarover de sterftecijfers zijn opgegeven, de 

 relative verhouding der sterfte- cijfers voor de verschillende 

 strooken vrij constant blijft. 



In de tweede plaats valt op te merken, dat in alle kolom- 

 men zich enkele jaren of groepen van jaren door hooge sterf- 

 te-cijfers kenmerken. Zoo met name 1842, 1846 — 1848, 1855, 

 1857— -59. Vooral in de tweede Tabel komen ook in de latere 

 jaren nog hooge cijfers voor, die intusschen voor een deel aan 

 de epidemieën van cholera en pokken zijn toe te schrijven. 

 Raadpleegt men nu de epidemiologische verslagen, dan blijkt, 



