( 144 ) 



maar bereiken in 1826 eene aanzienlijke hoogte, zooals die 

 tijdens de epidemieën van 1857 — 1859 niet gevonden wordt. 



Van tijd tot tijd komen in verschillende gedeelten van ons 

 land, vooral in de streken, waarin de malaria-ziekten endemisch 

 zijn, uitgebreide koortsepidemieën voor ; zoo is dat geweest in 

 1826, in 1842, 1846—48 en 1857—59 en men heeft geen 

 recht tot het vermoederj. dat zonder de droogmaking van het 

 Haarlemmermeer, Holland van de koortsepidemieën van 1857 — 

 59 vrij gebleven zoude zijn. 



Het besluit, waartoe wij, na de overweging van hetgeen door 

 ons aangevoerd is, omtrent den invloed, dien de droogmaking 

 van het Haarlemmermeer op de gezondheid der bewoners van 

 de aangrenzende gewesten gehad heeft, gekomen zijn, is : dat 

 de verbreiding eener epidemie, uitgaande uit den drooggemaak- 

 ten polder, op zich zelve niet aannemelijk is, daar wij hier te 

 doen hebben, niet met eene besmettelijke ziekte, maar met eene 

 ziekte, die uit de plaatselijke omstandigheden ontstaan, ook aan 

 de plaats gebonden is; dat de feiten, die voor zoodanige ver- 

 spreiding pleiten, den toets van een streng onderzoek niet kun- 

 nen doorstaan ; — dat de koortsen zich tot zoodanige land- 

 streken bepalen, die door den aard van den bodem tot het 

 zelfstandig ontstaan van moerasziekten aanleiding geven : ~~ 

 dat de onderstelling, dat eene epidemie op de plaats zelve ont- 

 staan door den invloed van eene epidemie, die elders ontstond, 

 in hevigheid zoude toenemen, bij een naauwgezet onderzoek 

 blijkt op geen voldoende gronden te steunen, wanneer men de 

 geschiedenis der epidemieën en de heerschende ziekten tijdens 

 en na de droogmaking van het Haarlemmermeer naauwgezet en 

 onbevooroordeeld onderzoekt; — en dat dus de schadelijke invloed 

 van de droogmaking van het Haarlemmermeer op de ge- 

 zondheid der bewoners van verwijderde landstreken onbewe- 

 zen is; — dat veeleer de uitkomsten van dit onderzoek de 

 gevolgtrekking regtvaardigen, dat die schadelijke invloed zich 

 niet heeft geopenbaard door hevige en lang aanhoudende epi- 

 demieën in streken, die op grooteren afstand van de Meer 

 gelegen zijn. 



De droogmaking van het IJ levert een belangrijk voorbeeld 

 ter beoordeeling van den invloed van de droogmaking van zout- 



