( 147 ) 



Yssel, Kralingen, Nieuwerkerk a/d. Yssel, Schiebroek, Krim- 

 pen a/d. Yssel, Ouderkerk a/d. Yssel, Bergsclie Hoek, Hil- 

 legersberg, leveren tot dusverre geen ongunstige sterftecijfers, 

 Tabel VII, op, terwijl ook overigens nopens den gezondheids- 

 toestand harer bevolking geen ongunstige berigten ons ter 

 ooren zijn gekomen. Doch ook hier kan de opmerking her- 

 haald worden, dat de nieuwgewonnen gronden nog pas kort 

 geleden zijn drooggekomen en naauwelijks voor bebouwing ge- 

 schikt zijn geworden. 



Wij achten het noodig nog de aandacht te vestigen op de 

 epidemie van moeraskoortsen (Marschfieber), die bij het aan- 

 leggen der havenwerken en den bouw der vesting aan de 

 Wilhelmshaven in den Jahdeboezem van de Noordzee geheerscht 

 heeft. Dr. h. wenzel heeft in het Vierteljahrschrift für die 

 praktische Heilkunde, herausgegeben von der medicinischen 

 Facultat zu Prag Jahrg. 1870, Band IV, eene hoogst belang- 

 rijke en uitvoerige beschrijving geleverd der epidemie, die onder 

 de arbeiders aan die werken geheerscht heeft. Die beschrij- 

 ving loopt over de jaren 1858 tot 1.866, toen die werken 

 hunne voltooijing naderden. Na 1870 is de epidemie (zoo 

 als ons door Professor hirsch schriftelijk werd medegedeeld) 



I van jaar tot jaar geringer geworden; in het jaar 1870 (het 

 oorlogsjaar) had men op nieuw eene epidemie. In den zomer 



1 van 1875 werden weder uitgebreide uitgravingen gedaan en 

 terstond vertoonde zich eene verheffing der epidemie. 



Het aantal lijders aan tusschenpoozende koortsen onder de 



1 arbeiders steeg in enkele jaren tot 3000 ; in meerdere jaren 

 nam de hevigheid der epidemie in die mate toe, dat van de 



i arbeiders het siekte cijfer tot boven de 33 pCt. steeg, en in 

 sommige maarden tot 47 en 53 pCt. beliep. Wat ons bij de 

 beschouwing van de epidemie aan den Jahdeboezem getroffen 

 heeft, is de omstandigheid, dat wij hier eene epidemie voor ons 

 hebben, die niet door de drooglegging van drassige gronden te 

 weeggebragt werd, maar die ontstond door de omwoelingen in 



;» den moerassigen bodem. Wij meenen dit volledig te kunnen 

 staven door hetgeen ons door den Hoogleeraar hirsch wordt 

 geschreven : //Die Arbeiten am Jahdebusen sind eigentlich 

 nicht auf eine Trockenlegung des Bodens hingerichtet, sonderu 



10* 



