( 233 ) 



EJi, Tandjong Pandan, Bandjermasin, Boeton en Ternate; ge- 

 deeltelijk geschiedden de waarnemingen aan boord, gedeeltelijk 

 aan den wal, nml. te Poeloe Bras door één waarnemer, te 

 Oeleleh, te üjollo, te Edi, verder te Soerabaja door eene com- 

 missie van 4 zeeofficieren, en te Batavia door den heer hudig. 

 De meeste dezer waarnemers, d. i. allen, op vier na, hadden 

 geene andere kijkers tot hunne beschikking dan gewone scheeps- 

 kijkers; slechts de heer sirks te Oeleleh gebruikte een Molte- 

 nikijker met astronomische oogbuis van, zooals hij opgeeft, 120 

 malige vergrooting ; de heer hudig nam te Batavia waar, door 

 een kijker op voet, hebbende eene opening van 65 m.m., de 

 heer de bbatjw te Tandjong Pandan door een kijker van een 

 Universaal-Instrument, de heer Baron van wassenaer totcat- 

 wijck, te Soerabaja, door een opzettelijk aangekochten astro- 

 nomischen kijker met 68 m.m opening; deze waarnemingen 

 zouden de eenig zijn, die voor het eigenlijke doel der waar- 

 nemingen van den Yenus -overgang, namelijk de bepaling van 

 de zonsparallaxis, eenig gewicht in de schaal zouden kunnen 

 leggen, indien niet op veel gunstiger gelegene plaatsen van den 

 Aardbol, en met nog veel volkomener hulpmiddelen, de in- en 

 uitgang was waargenomen. 



Om dit nader toe te lichten, herinnert dé commissie dat er 

 twee methoden kunnen aangewend worden om uit de waarne- 

 mingen van den Venus overgang de zonsparallaxis af te leiden. 

 Bij de methode van halley wordt de langere of kortere duur 

 van den overgang, op verschillende plaatsen waargenomen, 

 daartoe gebruikt, met andere woorden de verlenging en ver- 

 korting der verwijling van Yenus voor de zonneschijf. Bij 

 de methode von delisle daarentegen worden de versnellin- 

 gen en vertragingen in aanmerking genomen, die hetzij de in- 

 gang hetzij de uitgang voor verschillende waarnemingsplaatsen 

 ondergaan heeft. Yoor de toepassing der methode van halley 

 moet in- en uitgang beide op de waarnemingsplaats zichtbaar 

 zijn, in de keuze der waarnemingsplaats is men dus meer be- 

 perkt, daarentegen is eene zeer nauwkeurige bekendheid met de 

 geographische lengte der waarnemingsplaats geen vereischte, voor 

 die der methode van delisle wel. Om nu te beoordeelen in 

 hoever de waarnemingen in den indischen archipel, al waren zij 



