( 236 ) 



die alle wel niet veel in vermogen van elkander zullen verschil- 

 len, is het niet van alle belang ontbloot, deze waarnemingen 

 op eene andere wijze aan een onderzoek te onderwerpen, en eens 

 na te gaan, wat, bij het waarnemen van eenen overgang van 

 Venns, die verrekijkers, namelijk gewone scheepskijkers kunnen 

 opleveren, welke nauwkeurigheid zij met andere woorden gedogen. 



Enkele waarnemers hebben in hunne verslagen vermeld, dat 

 zij hunne kijkers voorzien hadden van gekleurde glazen, een 

 hunner voegt er bij //van een sextant". Zonder twijfel moet 

 aangenomen worden, dat dit door de overige waarnemers ook 

 gedaan is, aangezien het niet mogelijk is, zonder een der- 

 gelijk glas in een kijker naar de zon te zien. De meeste 

 waarnemers maken melding, hetgeen ook in de toegezonden 

 instructie verzocht was, van de vervorming, die de schijf van 

 Venus bij de binnenste aanraking schijnt te ondergaan. 

 Voor twee waarnemers scheen de zonnerand bij die aanraking 

 naar binnen, voor twee andere naar buiten gebogen te zijn. De 

 waarnemers te Soerabaja vermelden dat zij zeer weinig, een der 

 waarnemers te Edi, dat hij geene vervorming gezien heeft. De 

 meeste doen hunne beschrijving vergezeld gaan door eene teeke- 

 ning, waaruit te zien is, hoe zich Venus bij de binnenste aan- 

 raking voordeed, die teekening komt overeen met de bekende 

 peervormige verlenging, die reeds meermalen is afgebeeld en 

 beschreven. Verscheidene waarnemers maken echter de juiste 

 opmerking, dat de hun ten dienste staande middelen te onvol- 

 komen waren om het verschijnsel juist waar te nemen. In het 

 hierachter gevoegde overzicht is uit de afzonderlijke rapporten 

 datgene aangehaald, wat op de misvorming van de planeet be- 

 trekking heeft. 



Velen hebben overeenkomstig de instructie aangegeven, zoo- 

 wel het oogenblik, waarop zij meenden dat eene inwendige aan- 

 raking plaats had, zonder dat bij den ingang nog de zonnerand 

 gesloten was, als ook het oogenblik, dat de eerste lichtstreep 

 van den rand zich vertoonde. Het blijkt, dat de aan de zee- 

 ofliciercn gezonden instructie voor de tweede binnenste aanra- 

 king, (1. i. het 3 e contact, deze onderscheiding niet gemaakt 

 heeft, vandaar dat verschillende waarnemers ook bij deze phase, 

 alleen de blijkbaar uit de instructie ontleende woorden: //eerste 



