( 882 ) 



dikte der molekulen op het aantal botsingen nagaat. Clausius 

 vindt echter een tweemaal zoo grooten invloed als ik had gevon- 

 den. Daarom heb ik het noodig geacht de zaak nog eens van 

 naderbij te beschouwen. Tk heb de bevestiging gevonden van 

 mijn vroeger resultaat, op een wijze, die ik hier mededeel, al 

 komt zij ook in sommige opzichten overeen met die van den 

 heer korteweg. 



In § 4 hebben wij ingeval (c) gevonden, dat een molekuul 

 met een snelheid v van de molekulen met een snelheid tusschen 

 u en u + du volgens een richting (qp, 6) ten opzichte der lijn 

 volgens welke de snelheid u geschiedt, een aantal stooten ont- 

 vangt, aangegeven door de uitdrukking 



e 



u l du . sin y dep dO 



a * ~ yv' 1 4-u 2 + Zïivcosq» — -— • 



[/na 1 a v T ^ T % In 



Dit zou bij vervvaarloozing der dikte in den tijd van een 

 sekonde plaats grijpen; wij zullen na zien, in hoever die tijd 

 verkort wordt door de dikte in rekening te brengen. Zoeken 

 wij daartoe de verkorting van den relatieven weg, die het ge- 

 volg is van het toekennen van afmetingen volgens de richting 

 der relatieve beweging. Denken wij het eene molekuul in rust 

 gebracht, dan hebben wij vroeger het oogenblik van botsing 

 gerekend, als het bewegend molekuul de projectie was van het 

 stilstaand op de richting der in dit geval relatieve beweging; 

 of met andere woorden, als het middelpunt van het bewegend 

 molekuul was aangekomen in een middenvlak loodrecht op de 

 relatieve beweging; en de verkorting van den relatieven weg 

 is dus de een of andere ordinaat van een bolvormig oppervlak, 

 concentrisch met het tot rust gebrachte molekuul en met een 

 straal gelijk aan den diameter van het molekuul — die ordinaat 

 steeds loodrecht staande op het vroeger genoemde middenvlak. 



Gemiddeld bedraagt die verkorting — s t gelijk uit den inhoud 



o 



van den halven bol blijkt, daar de kans, dat een molekuul 



dat middenvlak zou treffen in zeker punt, voor alle punten 



2 

 even groot is. Maar die - 8 is de verkorting van den 



o 



relatieven weg, en daarvan komt een gedeelte gelijk aan 



