( 122 ) 



uitkomst van grassi niet, grond heeft te verwachten, dat de 

 samendrukkingscoëfficiënten verschillend moesten zijö, als water 

 onder gelijken druk, maar bij verschillende temperaturen een 

 gelijk volumen inneemt. 



Wij kennen namelijk door de waarnemingen omtrent het vo- 

 lumen, dat water onder de eenheid van druk bij verschillende 

 temperaturen inneemt, telkens een punt van de isotherme voor 

 zekere temperatuur. Die punten liggen in een lijn AB even- 

 wijdig aan de as der abscissen. Het punt C, dat bij water 

 van 4° behoort, ligt het dichtst bij den oorsprong. Al de an- 

 dere punten P behooren bij tweederlei isotherme. Tenzij men 

 nu mocht meenen, dat zulke twee isothermen over hun geheele 

 beloop samenvallen, is men genoodzaakt aan te nemen, dat zij 

 elkander in het gemeenschappelijk punt snijden; raken kan als 

 uitzonderingsgeval voorkomen. En die meening, dat zij zouden 

 samenvallen, zal wel onhoudbaar gevonden worden, als men be- 

 denkt, dat ten minste bij groote volumina (dampvolumina) de 

 isothermen voor zulke twee temperaturen geheel verschillende 

 lijnen zijn, 



Elk der beschouwde punten kan dus als dubbelpunt aange- 

 merkt worden, waar twee lijnen doorgaan, over het algemeen 

 van verschillende richtingen. En is de richting dier lijnen ver- 

 schillend, dan natuurlijk ook de coëfficiënt van samendrukking. 



De tangens toch van de raaklijn is gelijk aan -, als v 



het volume eu |5 die coëfficiënt is. 



§ 4. Daar de isothermische lijnen betrekkingen zijn van den 

 vorm 



v { P , m) = o 



kunnen wij ze als eenzelfde groep beschouwen, die alleen door 

 verandering van een parameter t van elkander verschillen. Het 

 gewone geval is dat isothermen elkander niet snijden. Maar bij 

 water heeft het omgekeerde plaats. En dan is er sprake van 

 een enveloppe. 



Daar de enveloppe de grens is van de punten van het vlak, 

 waar nog lijnen van de beschouwde groep doorgaan, zal het 



