( 1« ) 



die een enveloppe hebben. En natuurlijk zal deze enveloppe met 

 die der isothermen moeten samenvallen. Men ziet uit het hier 

 opgemerkte, dat het denkbeeld, dat twee isothermen over hun 

 geheel beloop zouden samenvallen onhoudbaar is. In dat geval 

 n.1. zouden wel de twee waarden van /? gelijk zijn ; maar dan 

 zouden, tenzij men behalve aan de uitkomst van grassi, ook 

 nog zou twijfelen aan de uitkomst omtrent het volume bij ver- 

 schillende temperaturen, de twee waarden van ft { toch ongelijk 

 zijn, en men zou daaruit toch weder tot het bestaan der enve- 

 loppe moeten besluiten, die men door de isothermen te doen 

 samenvallen had willen vermijden. De eenig mogelijke meening, 

 die men dan nog zou kunnen hebben, dat de isotherme van 4> 

 de enveloppe der abiabatische lijnen is, zou de ongerijmdheid 

 bevatten, dat door toenemenden druk langs adiabatischen weg, 

 het water steeds tot 4° gebracht werd. 



Daar /& t <^ |?, zal in elk punt de adiabatische lijn steiler 

 stijgen dan de isotherme voor dit punt; terwijl wij dus de 

 enveloppe gevonden hebben door rechte lijnen, zullen de adia- 

 batische lijnen, die zich eerst minder snel naar de enveloppe 

 bewegen, er zich later sneller naar toe moeten buigen. Deze 

 zullen dus, als de isothermen bij rechte lijnen vergeleken mo- 

 gen worden, als krom moeten beschouwd worden. 



§ 9. Daar in elk punt van het vtak twee temperaturen mo- 

 gelijk zijn, is de toestand der stof niet ondubbelzinnig bepaald. 

 Men kan dien toestand volkomen bepaald maken door het vlak 

 als twee pamengevallen vlakken te beschouwen even als men 

 bij een ontwikkelbaar regelvlak de twee bladen door afwikke- 

 ling tot een plat vlak kan doen samenvallen, in welk geval de 

 keerlijn de enveloppe wordt van al de groepen van krommen, 

 die op het regelvlak de keerlijn in opvolgende punten aanraak- 

 ten. Men kan dan een boven en een beneden blad onderschei- 

 den. Elk der isothermen en adiabaten, die de envelo-pe raakt, 

 behoort dan voor een gedeelte tot het bovenblad, en voor het 

 andere gedeelte tot het benedenblad. De overgang heeft plaats 

 langs de keerlijn. Daar dan bij gelijk volumen en gelijken druk 

 de bHde punten op verschillende bladen vallen, kan men van 

 den eenen toestand niet in den anderen komen, zonder over 

 werkelijk tusschen gelegen toestanden te gaan. 



VGRSL. EN MEDED. AFD. NATUUEF.. 2<*e REhES. DEEL XI. 9 



