( 302 ) 



geen des te opmerkelijker is, omdat deze plaats zoo ver bin- 

 nenslands is gelegen. 



Een en ander gaf mij de overtuiging, dat, waar de ons va- 

 derland omringende zee op bloot liggend diluviaal zand rust, 

 het zeewater hierin niet alleen doordringt maar zich ook tot 

 op groote afstanden in horizontale richting daarin naar alle 

 zijden verbreiden kan, zoolang het geen leem- of kleilagen 

 ontmoet, die het tegenhouden, of de toevloed van het als 

 rivierwater of als regen in den bodem dringende water niet 

 groot genoeg is om den aandrang van het zeewater het even- 

 wicht te houden. 



Toen nu het eerste ernstige plan tot droogmaking van het 

 zuidelijk gedeelte der Zuiderzee was geopperd en daarbij was 

 voorgesteld het eiland Urk als steunpunt voor den aan te leg- 

 gen dijk te kiezen, meende ik daarin een groot gevaar te zien. 

 Een groot gedeelte van dat eiland is een zich. tot omstreeks 

 9 meters boven het zeevlak verheffende diluviale leemheuvel, 

 rustende op een diluvialen zandbodem met talrijke gerolde 

 steenen of erratische blokken. Die zandbodem strekt zich, 

 geheel onbedekt, tot op verren afstand rondom het eiland uit. 

 Een tegen het eiland steunende afsluitdijk zoude derhalve voor 

 een zeer aanmerkelijk gedeelte op dien zandbodem rusten. Het 

 aan de noordzijde van dien dijk in den bodem dringende zee- 

 water zoude onder den dijk door filtreerende weder aan de an- 

 dere zijde opstijgen, en wel des te sneller naar gelang het 

 verschil in drukking tusschen het water aan de noord- en dat 

 aan de zuidzijde grooter werd. Eenige reeds voorlang genomen 

 proeven, waarbij mij de betrekkelijk groote snelheid gebleken was, 

 waarmede water, onder eene zekere drukking staande, zich eenen 

 weg zelfs door zeer fijn zand baant, deden mij zelfs vrezen dat, 

 indien de afsluitdijk in die richting werd aangelegd, het nooit 

 gelukken zoude den daarachter gelegen polder droog te maken . 

 Men moet wel in het oog houden dat de oorzaak der door- 

 dringbaarheid van zand eene geheel andere is dan die van de 

 doordringbaarheid van veen. "Veen is als het ware een spons 

 die zeer veel water doorlaat, zoolang zij niet sterk wordt sa- 

 mengeperst. Geschiedt dit echter door er een sterke drukking 

 op uit te oefenen, b. v. door het leggen van een zeer z waren 



