( 306 ) 



Het is mij gebleken dat die kleilaag nog wezenlijk uit twee 

 zeer van elkander verschillende lagen bestaat. De bovenste 

 laag, die zelden dikker dan l meter, meestal dunner is, bevat 

 de overblijfselen van zee-organismen : foraminiferen, zee-diato- 

 meën en schelpen van Cardium-, Mactra-, TeUina-sooTten enz. 

 De haar samenstellende scherpkantige lichaampjes hebben over 

 het algemeen weinig samenhang. Eene moleculaire bindings- 

 massa ontbreekt meestal. Blijkbaar is deze kleilaag eerst ont- 

 staan na de vorming der Zuiderzee, hoofzakelijk door bezinksel 

 van het slib aangevoerd door den IJssel. 



De daaronder gelegen klei is donkerder van kleur en in zoet 

 water nedergezet. Zij bestaat over het algemeen uit kleinere 

 scherpkantige lichaampjes, met veel moleculaire verbindings- 

 massa en gehumificeerde plantenoverblijfsels. Ook komt nog 

 op een aantal punten tusschen haar en de bovenste kleilaag 

 eene dunne veenlaag voor. Daarin of in de onderliggende klei 

 worden tallooze schaalklepjes van Cypris fusca aangetroffen. 

 Ook eenige schelpjes eener Valvata-soort werden gevonden. 

 Het is duidelijk dat deze laag den oorspronkelijken bodem 

 vertegenwoordigt uit den tijd toen hetgeen thans de Zuiderzee 

 is uit met veen overdekte bosch- en moerasgronden bestond, 

 te midden waarvan het meer Plevo gelegen was, dat zonder 

 twijfel ook zoet water bevatte. Het eiland Schokland en het 

 lage gedeelte van Urk (zie Pig. 1 bij s) vertegenwoordigen nog 

 in onzen tijd dien vroegeren toestand. 



Hoe dik deze laag zoetwaterklei is, laat zich uit de verrichte 

 boringen niet afleiden. Meestal namelijk zijn deze niet dieper dan 

 2,5 of 2,6 meter onder den zeebodem doorgedrongen, zelden 

 tot 3 meters, eens tot 5 meters, waar men het onderliggend 

 zand bereikte. Daar echter dit punt tamelijk ver noordelijk 

 gelegen is, d. i. nabij den rondom Urk zich uitbreidenden 

 zandbodem, zoo is het zeer wel mogelijk en zelfs waarschijnlijk 

 dat meer zuid- en vooral westwaarts de dikte dier kleilaag 

 merkelijk grooter is. 



Dat de diluviale zandbodem, van de oost- en zuidzijde der 

 omringende kust afdalende, zich onder het geheel bekken der 

 Zuiderzee voortzet, op de wijze zooals in fig. 1 is voorgesteld, 

 mag v\ei ais zeker worden aangenomen. Doch op welke diepte 



