( 324 ) 



derhalve bewegelijk. Boven (bl. 318) deelde ik mede hoe de 

 tot onderzoek gebruikte kleikolom in de glazen buis naar boven 

 werd gedreven door het aandringende water. In eene glazen buis 

 nu kan zulks geschieden, zonder dat de samenhang van den 

 kleimodder verbroken wordt. Maar anders zal dit zijn in de 

 Zuiderzee, waar de modder niet binnen vaste wanden besloten 

 is. Het van onderen daartegen aandringende water zal zich een 

 weg zoeken te banen door de half vloeibare massa, totdat het 

 eindelijk er boven uitkomt en als het ware een modder-vul- 

 kaantje doet ontstaan, uit welks opening zich het slijkerige 

 water over de boven vlakte der kleilaag verbreidt. Natuurlijk 

 zal men daarvan in het begin der droogmaking weinig of geen 

 last hebben, omdat dan het water in den polder nog de druk- 

 king van het buitenwater neutraliseert. Maar wanneer de droog- 

 making haar einde nadert, dan zouden die modder-vulkaantjes 

 misschien de drooglegging zeer kunnen vertragen. Alleen dan 

 zoude men zich daartegen volkomen beveiligd mogen achten, 

 wanneer het bleek dat de kleilaag zelve zoo dik is dat zij door 

 hare zwaarte evenwicht kan maken met het buitenwater, ook 

 dan wanneer het binnenwater nagenoeg verwijderd is. 



Het is niet moeilijk om door berekening te vinden hoe dik 

 de kleilaag in den toestand van modder zoude moeten zijn om 

 aan den aandrang van het water genoegzamen weerstand te bie- 

 den opdat althans de doorgang langs genoemden weg onmoge- 

 lijk wordt. Men behoeft daartoe slechts het specifiek gewicht 

 van den modder te kennen. Met dit doel vermengde ik Zuider- 

 zee-klei met zooveel water als noodig was om een dikken modder 

 te doen ontstaan, waarboven zich na eenige dagen rust geen 

 water meer afscheidde. Ik bevond nu dat het specifiek gewicht 

 van dien modder bedroeg 1,56. Tot het in evenwicht houden 

 van een waterkolom van 5 meters hoogte is derhalve eene 

 kleilaag van 3,2 meter dikte voldoende. Daar echter de druk- 

 king zich ook in den bodem voortzet tot op de diepte waar 

 de ondervlakte der kleilaag op het zand ligt, zoo zal de dikte 

 der kleilaag nog minstens 2 meters meer moeten bedragen. 

 Elke geringere dikte dan 5.5 meters komt mij min of meer 

 bedenkelijk voor, althans in de nabijheid van die punten, waar 

 het buiten- of boezemwater gemakkelijk in den grond kan dringen. 



