( 220 ) 



Achtereenvolgens wil ik in het kort mededeelen: 

 I. De uitkomsten, waartoe de heer harting gekomen is, en 



eenige bemerkingen daarop. 

 IT. De meening van bekende ingenieurs, die veel op zand of 



aan zee gewerkt hebben, over deze zaak, berustende op 



wat de ondervinding geleerd heeft : 



a. Bij polders in Zeeland. 



b. Bij den bouw der Noordzee sluizen te IJmuiden. 



c. Bij het doen van boringen in de duinen. 



d. Bij de doorlekking aan de westzijde van de Haar- 

 lemmermeer. 



e. Bij den bouw van kanaalvakken in ophooping, in 

 Overijssel. 



ITT. Mijne vermoedens over de oorzaak der verschillen, die tus- 

 schen de proeven in 't klein van den heer harting en 

 de waarnemingen in 't groot der praktijk blijken te bestaan. 

 Eindelijk wil ik dan 



IY. eene poging wagen tot het aangeven der middelen, op welke 

 wijze nadere proeven, met grooter kans op waarschijnlijke 

 uitkomsten, te nemen zouden zijn. 



I. UITKOMSTEN DER PROEVEN VAN DEN HEER HARTING. 



De proeven over de waterdigtheid der kleilagen onder Am- 

 sterdam, in 1851 genomen, zijn te vinden in de Verhandelingen 

 der l e klasse van het Koninklijk Nederl. Instituut over 1852, 

 blz. 73 — 232. De proeven werden genomen met klei- en m er- 

 gelsoorten, gevonden van 25.3 tot 61.2 M. onder A. P. Zij 

 werden genomen in verticale buizen van 2.5 M. hoogte en 

 1 cM. middellijn bij verschillende dikten der kleikolom en 

 der daarop drukkende waterkolom. Ook zijn vele proeven ge- 

 nomen omtrent den tijd, noodig om eene op klei drukkende 

 waterkolom van 1.01 M. hoogte tot 0.99 M. hoogte te her- 

 leiden. Op blz. 218 en 214 trekt de waarnemer dan de vol- 

 gende besluiten: 



Blz. 213. // Vooreerst, dat er geene klei is, die in den vol- 

 n strekten zin ondoordringbaar kan genoemd worden, daar zelfs 



