( 231 ) 



fil) en aan weerszijden over 5 M. breedte, en tot 1.50 M. 

 diepte in goede klei gelegd. De afstand van zand tot zand, 

 onder de damplanken door, is slechts 11 M., en toch bestaat 

 nu sedert JuJij 1856 dit werk, zonder zigtbare lekken. 



III. MIJNE VERMOEDENS OVER DE OORZAAK DER VERSCHILLEN, 



DIE TUSSCHEN DE PROEVEN IN HET KLEIN VAN DEN HEER 



HARTING, EN DE WAARNEMINGEN IN 't GROOT DER 



PRAKTIJK BLIJKEN TE BESTAAN. 



Reeds in de vergadering van Mei nam ik de vrijheid het 

 vermoeden te opperen, dat de aansluiting van het zand aan 

 't glas der buizen, bij de toen medegedeelde zandproeven in 

 liggende buizen, te wenschen heeft overgelaten. Bij het nale- 

 zen der proeven met klei in staande buizen, reeds in 1851 

 genomen, bemerk ik dat ook daarbij geene pogingen zijn 

 aangewend om die achterloopsJieid (om een term uit de 

 praktijk te gebruiken) van de kleispecie tegen de gladde glazen 

 wand te verminderen of te voorkomen. Na de vergadering van 

 Mei 11. deed de heer mac gillavry mij bovendien opmerken 

 dat bij de liggende buizen, al ligt eene open ruimte aan de 

 boven zijde kan ontstaan. Overal, in het groot en in 't klein, 

 geeft de zoogenaamde koude aansluiting van twee ligchamen 

 eene niet waterdigte naad Niemand zal er aan denken een 

 regte, gladde sluismuur koud tegen een regten aarden wand te 

 doen sluiten, en een slechts even passende kurk in eene flesch 

 zal, deze omkeerende, geene waterdigte sluiting geven. Overal, 

 in de praktijk bij waterwerken, in het laboratorium bij aan- 

 sluiting van buizen in andere buizen of houten stoppen, zijn 

 voorzorgen noodig, om de sluiting werkelijk waterdigt te 

 maken. 



Bij de proeven van 1851 met kleisoorten is, mijns inziens, ook 

 deze niet waterdigte aansluiting van de klei aan 't glas één der 

 oorzaken der voorkomende anomaliën. Er kunnen nog vele 

 andere oorzaken zijn, die mij op 't oogenblik niet in 't oog 

 vallen. Het verkregen resultaat bijv. omtrent het verminderen 

 der waterdigtheid, ja zelfs slechts het gelijk blijven, bij ver- 



