( 40 ) 



//Na eenigen tijd geooserveerd te hebben, kwam ik tot de navol- 

 gende wijze van opnemen : — Ik verdeelde zoo veel mogelijk de 

 punten eenigszins gelijkmatig, hoewel dit in eene moeijelijk te 

 bereizen eilandengroep slecht gaat, en het zal dan ook blijken, 

 dat de westelijke helft des Archipels veel beter bedeeld is, dan 

 de Molukken. Alleen trachtte ik geen al te groote leemte te 

 laten. Dan bleek mij ook weldra de wenschelijkheid om daar, 

 waar veel vulkanen zijn, de punten digter opeen te hoopen, 

 wegens de overgroote locale afwijkingen. De Declinatie heb ik 

 zoo veel mogelijk overal waargenomen, omdat ik, door moeijelijk- 

 heden die ik met het instrument had, die voor de zwakste mijner 

 waarnemingen houd, en er bovendien grooten invloed van locale 

 storingen bij verwacht. Het minst .deed ik Inclinatie-waarne- 

 mingen, omdat ik overtuigd ben, dat daarbij de locale storingen 

 van minder grooten invloed zijn.'" 



//Mijn zwakste punt was zeker de chronometer-gang. Om 

 vele redenen, waaronder gewigtige, deed ik zelf geen tijds- 

 bepalingen, en was dus afhankelijk van die van anderen, die 

 ik steeds hoogst willig bevond. Maar soms liggen zij te ver 

 uit elkander, soms maakte de gebrekkige plaatsbepaling de tijds- 

 bepalingen zwak. Gelukkig is echter door de wijze \ran waar- 

 neming de invloed van de fouten in den waren tijd buitengewoon 

 klein, zoodat ik meen dit bezwaar zeer ligt te kunnen tellen." 



//Ik begon met Java overland te bereizen. De Declinatie kon 

 ik toen nog niet ob serveeren, maar begon daarmede eerst van 

 Soerabaja af; op een 15tal plaatsen deed ik toen Intensiteits- 

 en Inclinatie-waarnemingen, in veel te groot aantal. Later bragt 

 ik dit tot acht, enkele malen deed ik slechts zes waarnemingen 

 van elke soort op elke plaats, op minstens twee verschillende och- 

 tenden. Voor de Declinatie was vier het minimum, De enkele 

 plaatsen waar ik door de reisgelegenheid of door gebrek an zon 

 gedwongen was mij met minder te vergenoegen, of waar ik maar 

 één dag kon blijven, denk ik bij de zamenstelling der plaatsen 

 de uitkomst met half gewigt in rekening te brengen." 



//Van Soerabaja uit bezocht ik Bawean, Madura, Java's oost- 

 hoek, Bali en Lombok, en deed daarna gedurende 14 maanden 

 twee reizen door de Molukken, Celebes, Timor. De eilanden 

 benoorden Celebes en Ternate liet ik buiten mijne grens, die 



